MUSTAQIL ISH

KIRISH Abdulla Qodiriyning "O'tkan kunlar" romani o'zbek adabiyoti tarixida nafaqat birinchi roman sifatida, balki milliy uyg'onish davrining eng muhim badiiy-publitsistik asari sifatida ham alohida o'rin tutadi. Bu asar XX asr boshlarida Turkiston jamiyatida yuz bergan chuqur ijtimoiy-siyosiy o'zgarishlar, milliy o'zlikni anglash jarayonlari hamda xalq taqdiridagi burilish nuqtalarini aks ettirgan adabiy obida hisoblanadi. Uning yozilishidan buyon o'tgan bir asrdan ko'proq vaqt mobaynida roman o'z dolzarbligini va ahamiyatini yo'qotmadi, aksincha, har bir yangi avlod uchun yangicha ma'no va qadriyatlar manbai bo'lib xizmat qilmoqda. Bugungi kunda ham "O'tkan kunlar" mustaqil O'zbekistonning milliy g'oyasi, tarixiy xotirasi va ma'naviy qadriyatlari tizimida markaziy o'rin tutadi. Asarning tarixiy qatlami, ya'ni Toshkent xonligi davri voqealari tasviri nafaqat badiiy vosita, balki o'sha davrga oid ijtimoiy munosabatlar, odat va an'analar, siyosiy intilishlar va insoniy fojialarni aks ettiruvchi ishonchli manba sifatida namoyon bo'ladi. Uning sahifalarida millatning kechmishi, uning orzu-umidlari, kurashlari va azob-uqubatlari jonli tasvirlangan. Qodiriy o'z romanida millatni birlikka chorlagan, o'zlikni anglashga undagan va mustaqil davlatchilik g'oyalarini ilgari surgan. Aynan shu jihatlar romanning zamonaviy O'zbekiston uchun g'oyaviy-ma'naviy tayanch bo'lishiga xizmat qiladi. O'tgan yillar davomida asar turli siyosiy tuzumlar va ideologiyalar ta'siri ostida turli baholarga sazovor bo'lgan bo'lsa-da, uning xalq qalbida tutgan o'rni va milliy adabiyotdagi o'chmas izi shubhasizdir. Adibning uzoqni ko'ra bilishi, jamiyat taraqqiyotidagi muammolarni teran his qilishi va ularni badiiy asar orqali ifodalay olish mahorati "O'tkan kunlar"ni vaqt va makon cheklovlaridan ustun qo'yadi. Ushbu roman yosh avlodni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash, ularning tarixiy tafakkurini boyitish, adolat va insonparvarlik kabi universal g'oyalarga hurmat ruhida kamol toptirishda muhim ...