KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023 yilda iqlim o'zgarishlari bilan bog'liq tabiiy ofatlar natijasida qishloq xo'jaligiga yetkazilgan zarar 1,5 milliard dollarni tashkil etdi, bu yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 2 foiziga tengdir [1]. Jahon bankining hisob-kitoblariga ko'ra, agar iqlim o'zgarishlariga qarshi samarali choralar ko'rilmasa, O'zbekistonning YaIM 2050 yilga borib 10% gacha kamayishi mumkin [2]. Global miqyosda esa iqlim o'zgarishlari tufayli har yili dunyo iqtisodiyotiga yetkazilayotgan zarar 150-200 milliard dollarga baholanmoqda, bu esa jahon YaIMning 0,2-0,3% ini tashkil qiladi [3]. Ushbu raqamlar iqlim o'zgarishlarining nafaqat ekologik, balki iqtisodiy barqarorlik uchun ham jiddiy tahdid ekanligini, shuningdek, milliy va global iqtisodiyotlarning rivojlanish sur'atlariga bevosita salbiy ta'sir ko'rsatayotganini ko'rsatadi. Bu esa mazkur muammoni iqtisodiy nuqtai nazardan chuqur o'rganish va unga qarshi samarali boshqaruv mexanizmlarini ishlab chiqish zaruratini taqozo etadi. Ushbu tadqiqot mavzusining hozirgi sharoitdagi ahamiyati, asosan, iqlim o'zgarishlari bilan bog'liq iqtisodiy xavf-xatarlarni kamaytirish va barqaror rivojlanishni ta'minlashda hal etilmagan muammolar mavjudligi bilan belgilanadi. Jumladan, iqlim o'zgarishlarining tarmoqlararo ta'sirini kompleks baholash, samarali adaptatsiya va mitigatsiya strategiyalarini moliyalashtirish mexanizmlarini optimallashtirish, yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etish orqali yangi iqtisodiy o'sish nuqtalarini aniqlash hamda risklarni boshqarishning amaliy vositalarini takomillashtirish kabi yo'nalishlarda izlanishlar yetarli emas. Xususan, O'zbekiston sharoitida iqlim o'zgarishlariga moslashish va ularning salbiy oqibatlarini yumshatish bo'yicha tizimli iqtisodiy mexanizmlarni shakllantirish, innovatsion texnologiyalarni qo'llash va xalqaro tajribani mahalliy sharoitlarga integratsiyalash dolzarb vazifa bo'lib qolmoqda. Bu esa mazkur kurs ishining iqtisodiy siyosatni shakllantirish va amaliyotga tatbiq etishdagi potentsial ahamiyatini oshiradi. Iqlim o'zgarishlarining iqtisodiy ta'siri va ularni boshqarish masalasi jahon ilmiy doiralarida keng muhokama qilingan. Nordhaus (1992) o'zining DICE (Dynamic Integrated Climate-Economy) modelini taklif qilib, iqlim o'zgarishlari va iqtisodiy o'sish o'rtasidagi dinamik o'zaro aloqani matematik tarzda asosladi, uglerod narxlari siyosatining optimal ...