KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulot hajmi 104,7% ga o'sib, 100,5 mlrd AQSH dollarini tashkil etdi [1]. Ushbu o'sishda moliyaviy barqarorlik va samarali moliyaviy boshqaruvning roli muhim hisoblanadi. Davlat byudjeti daromadlari 2023-yilda 375,3 trln so'mga yetgan bo'lsa, xarajatlar 400,6 trln so'mni tashkil etdi, bu esa byudjet taqchilligining samarali moliyaviy mexanizmlar orqali boshqarilishi zaruratini ko'rsatadi [2]. Jahon iqtisodiyotida moliyaviy xizmatlar bozori hajmi 2023-yilda 28 trln AQSH dollariga yetib, global YaIMning taxminan 29% ni tashkil etdi [3]. Bu ko'rsatkichlar moliyaning iqtisodiy rivojlanishdagi hal qiluvchi ahamiyatini, uning pul fondlarini shakllantirish, taqsimlash va ulardan samarali foydalanishdagi o'rnini yaqqol namoyon etadi. Shuningdek, O'zbekistonda xususiy banklarning umumiy aktivlari 2023-yil yakuniga ko‘ra 14,7% ga o'sib, 269,7 trln so‘mni tashkil etgani mamlakat moliyaviy tizimining chuqurlashib borayotganligidan dalolat beradi [4]. Mazkur tadqiqot mavzusi, ya'ni moliyaning mohiyati va vazifalari dolzarb ahamiyatga ega, chunki zamonaviy globallashuv sharoitida har qanday iqtisodiy subyekt, xoh davlat bo'lsin, xoh korxona, o'z faoliyatini moliyaviy resurslarsiz tasavvur qila olmaydi. Moliyaning taqsimlash, nazorat va rag'batlantirish funksiyalarini chuqur tahlil qilish, ularning amaliyotdagi samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish iqtisodiy o'sishni ta'minlash, makroiqtisodiy barqarorlikni saqlash va aholi farovonligini oshirish uchun fundamentaldir. Hozirgi kunda moliyaviy barqarorlikni ta'minlash, inflyatsiyani jilovlash (O'zbekistonda inflyatsiya darajasi 2023-yilda 8,77% ni tashkil etgan [5]), investitsion muhitni yaxshilash va xalqaro moliyaviy integratsiyani chuqurlashtirish kabi masalalar hal etilishi lozim bo'lgan muhim muammolardan hisoblanadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi. Jahon miqyosida moliyaning nazariy asoslari va vazifalari ko'plab yetuk olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. John Maynard Keynes (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida moliyaning davlat iqtisodiyotini tartibga solishdagi rolini, xususan, fiskal va monetar siyosatning ahamiyatini asoslab bergan [6]. Franco Modigliani (1958) Merton Miller bilan birgalikda korporativ moliyada kapital tuzilmasi nazariyasini ishlab chiqqan bo'lib, bu nazariya korxonalar moliyaviy qaror ...