KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda iste'mol narxlari indeksi (INI) 8.77% ni tashkil etdi, bu esa aholining xarid qobiliyatiga bevosita ta'sir ko'rsatgan holda milliy iqtisodiyotda narx shakllanishi mexanizmlarining dolzarbligini yanada oshirdi [1]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global raqobatbardoshlik indeksi bo'yicha O'zbekistonning pozitsiyasi so'nggi yillarda yaxshilanib bormoqda, biroq tovar va xizmatlar bozorida raqobat muhitini chuqur tahlil qilish, ayniqsa narx siyosati nuqtai nazaridan, barqaror iqtisodiy o'sish uchun muhim ahamiyat kasb etadi [2]. Raqobatning turli ko'rinishlari, xususan, mukammal raqobat, monopoliya, oligopoliya va monopolistik raqobat sharoitida narx mexanizmlarining o'ziga xos xususiyatlari milliy iqtisodiyotda samarali tartibga solish siyosatini ishlab chiqishda asosiy omillardan biri hisoblanadi. Shuningdek, 2023-yilda O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlari soni 500 mingdan oshganligi [3] bozor dinamikasining murakkablashganini va raqobatning kuchayib borayotganini ko'rsatadi, bu esa korxonalar uchun optimal narx strategiyalarini tanlashni zarur qilib qo'yadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida geosiyosiy keskinliklar, texnologik inqiloblar va iste'molchilar xulq-atvoridagi o'zgarishlar narx shakllanishining an'anaviy modellariga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda. O'zbekistonda narxlar liberallashuvi jarayoni va bozor islohotlarining chuqurlashuvi raqobatbardosh bozor mexanizmlarini shakllantirishga yordam berdi, biroq ayrim strategik tarmoqlarda hali ham monopoliya va oligopoliya unsurlari saqlanib qolmoqda, bu esa raqobatning turli ko'rinishlari sharoitida narxning shakllanishi masalasini yanada dolzarb qiladi. Ushbu muammo nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy nuqtai nazardan ham muhimdir, chunki noto'g'ri narx siyosati inflyatsiyaning o'sishiga, resurslarning samarasiz taqsimlanishiga va iqtisodiy o'sish sur'atlarining pasayishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, ushbu kurs ishi raqobatning turli ko'rinishlari sharoitida narx shakllanishining xususiyatlarini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal qilish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon iqtisodiyoti nazariyasida va amaliyotida ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida ...