KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global innovatsion iqtisodiyotning umumiy hajmi 3,5 trillion AQSh dollariga yetib, yiliga o‘rtacha 7,2% o‘sish sur’atini qayd etmoqda [1]. Klasterlarning global iqtisodiyotdagi o‘rni tobora ortib bormoqda; masalan, AQShdagi Silikon Vodiysi klasteri jahonning 50% dan ortiq venchur investitsiyalarini jalb qilgan holda, har yili 300 milliard dollardan ziyod qiymat yaratadi [2]. O‘zbekistonda innovatsion faoliyatning dolzarbligi Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2022-yildagi farmonida qayd etilgan bo‘lib, mamlakat yalpi ichki mahsulotida innovatsion mahsulotlar ulushini 2030-yilga qadar 8% ga yetkazish strategik maqsad qilib belgilangan [3]. O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatda faoliyat yuritayotgan innovatsion klasterlar soni 25 taga yetgan bo‘lib, ularning umumiy ishlab chiqarish hajmi 1,2 milliard dollarni tashkil etadi [4]. Shunga qaramay, mazkur klasterlarning jahon bozoridagi raqobatbardoshligi pastligicha qolmoqda; xususan, O‘zbekistonning global innovatsiyalar indeksidagi o‘rni 2023-yilda 82-o‘ringa ko‘tarilgan bo‘lsa-da, bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlarnikidan ancha orqada [5]. Innovatsion rivojlanishning bugungi globallashuv sharoitidagi ahamiyati, ayniqsa, yangi texnologiyalar va bilimlar iqtisodiy o‘sishning asosiy drayveri sifatida e’tirof etilayotgan bir paytda, beqiyosdir. Klaster siyosati esa, kompaniyalar va ilmiy tashkilotlar o‘rtasida sinergiyani shakllantirish orqali innovatsion salohiyatni oshirishning samarali mexanizmi hisoblanadi. Biroq, O‘zbekistonda klaster siyosatini innovatsion rivojlanishga yo‘naltirishda bir qator muammolar mavjud. Jumladan, innovatsion infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi, venchur moliyalashtirish tizimining shakllanmaganligi, universitetlar va sanoat o‘rtasidagi aloqalarning zaifligi, shuningdek, innovatsiyalar uchun qulay huquqiy va institutsional muhitning to‘liq yaratilmaganligi kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda [6]. Bu holat klasterlarning to‘liq innovatsion salohiyatini ro‘yobga chiqarishga to‘sqinlik qiladi va ularning global miqyosdagi raqobatbardoshligini oshirishni cheklaydi. Klaster siyosatining innovatsion rivojlanishdagi roli bo‘yicha dunyo miqyosida ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Maykl Porter (Michael E. Porter) 1990-yillarda klaster nazariyasini ishlab chiqdi va geografik klaster ...