KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida kambagʻallikni qisqartirish boʻyicha amalga oshirilayotgan islohotlar izchil davom ettirilib, 2023-yil yakuniga koʻra, kambagʻallik darajasi 11,0% ga tushirildi, holbuki 2020-yilda bu ko‘rsatkich 17% ni tashkil etgan edi [1]. Xususan, 2022-yilda 14,1% ni tashkil etgan bo‘lsa, 2023-yilda 3,1 foiz punktga kamayganligi kuzatiladi [2]. Aholining turmush darajasini yaxshilash, ijtimoiy himoyani kuchaytirish va barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlashga qaratilgan Prezident qarorlari va dasturlari natijasida 2023-yilda aholi daromadlarining oʻrtacha oʻsishi 12,5% ni tashkil etdi [3]. Biroq, BMT Taraqqiyot Dasturining (UNDP) 2023-yilgi hisobotiga koʻra, Oʻzbekistonning ayrim hududlarida mutlaq kambagʻallik chegarasidan pastda yashovchi aholining ulushi hanuzgacha 15-20% atrofida saqlanib qolmoqda, ayniqsa qishloq joylarida va chekka hududlarda [4]. Bu esa mamlakatda kambagʻallikka qarshi kurashish strategiyalarini yanada takomillashtirish, mavjud muammolarni chuqur tahlil qilish va yangi, samarali yechimlarni izlash zaruratini keltirib chiqaradi. Bugungi kunda kambagʻallik nafaqat ijtimoiy, balki iqtisodiy va siyosiy barqarorlikka ham tahdid soluvchi global muammo boʻlib qolmoqda. Oʻzbekiston sharoitida bu muammo oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlib, aholi daromadlari tengsizligi, bandlik masalasi, sifatli taʼlim va sogʻliqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlari kabi omillar bilan chambarchas bogʻliq. Mavjud kambagʻallikni kamaytirish dasturlarining samaradorligini oshirish, xususan, mikrokreditlash, ijtimoiy transferlar va bandlik dasturlarining maqsadli yoʻnaltirilishini taʼminlash dolzarb vazifadir. Ayrim hududlarda qashshoqlik darajasi yuqori boʻlib qolmoqda, bu esa hududiy rivojlanishdagi nomutanosibliklar va resurslarning notekis taqsimlanishidan dalolat beradi. Ushbu masalalarni kompleks ravishda oʻrganish va ularga ilmiy asoslangan yechimlar taklif qilish mamlakatning barqaror rivojlanishi va aholi farovonligini taʼminlash uchun muhim ahamiyatga ega. Kambagʻallik muammosining nazariy va amaliy jihatlari jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan keng oʻrganilgan. Amartya Sen (1999) oʻzining "Development as Freedom" nomli asarida kambagʻallikni shunchaki daromad yetishmasligi emas, balki insonlarning oʻz salohiyatlarini roʻyobga chiqarish imkoniyatlarining cheklanishi sifatida taʼriflab, qobiliyatlar yondashuvini ...