KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatimizda qishloq xoʻjaligida yetishtirilgan paxta xomashyosining hajmi qariyb 3,02 million tonnani tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich soʻnggi besh yillikda oʻrtacha 1,5-2% oʻsish tendensiyasini koʻrsatmoqda [2]. Paxta tolasi sanoatining global bozordagi ulushi tobora ortib borayotganini hisobga olsak, urugʻli chigitni sifatli tayyorlash ushbu sohaga investitsiyalarning oʻrtacha 15-20% ga oshishiga olib kelishi mumkin [3]. Xalqaro paxta maslahat qoʻmitasining (ICAC) hisobotlariga koʻra, jahon paxta urugʻi bozorining hajmi 2022-yilda 10,5 milliard AQSH dollarini tashkil etgan va 2027-yilga borib 14,8 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik oʻrtacha 7% oʻsishni anglatadi [4]. Urugʻli chigitni tayyorlash jarayonida unib chiqish qobiliyatining har bir foizga ortishi gektariga hosildorlikni 0,5-1 sentnerga oshirishi mumkin, bu esa fermer xoʻjaliklari uchun sezilarli iqtisodiy foyda keltiradi [5]. Shu bilan birga, urugʻli chigitning sifati ekish samaradorligini 20-25% ga oshirib, hosildorlikni ta'minlashda asosiy omillardan biri hisoblanadi [6]. Yuqorida keltirilgan statistik ma’lumotlar shuni koʻrsatadiki, urugʻli chigitni samarali tayyorlash texnologiyalari nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshirishda, balki mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda ham muhim rol oʻynaydi. Hozirgi kunda, Oʻzbekistonning agrosanoat majmuasi rivojlanishida yuqori sifatli urugʻlik materiallari bilan ta'minlash muhim strategik vazifalardan biri hisoblanadi. Biroq, mavjud texnologiyalarda energiya samaradorligini oshirish, atrof-muhitga ta'sirni kamaytirish va chigitning unib chiqish qobiliyatini maksimal darajada saqlash boʻyicha bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, 100 tonna kabi yirik hajmdagi urugʻli chigitni tayyorlashda texnologik jarayonlarning optimallashtirilishi, xususan, delinterlash, quritish, saralash va dorilash bosqichlarida innovatsion yechimlarni joriy etishga boʻlgan ehtiyoj yuqori. Bu esa ushbu kurs ishi doirasida urugʻli chigitni tayyorlash texnologiyasining amaliy jihatlarini chuqur tahlil qilish va aniq tavsiyalar ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Urugʻli chigitni tayyorlash texnologiyasi boʻyicha jahon miqyosida koʻplab ilmiy izlanishlar olib borilgan. Jumladan, Smit J. (2018) oʻz tadqiqotida chigitning unib chi ...