KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida dorivor oʻsimliklarga boʻlgan talabning barqaror oʻsishi kuzatilmoqda, mamlakatimizda oʻsimlik xomashyosini qayta ishlash va eksport hajmi 2022-yilda 150 million dollardan oshgan [1]. Jahon miqyosida esa fitofarmatsevtika bozorining umumiy hajmi 2023-yilda 37,2 milliard dollarga yetib, 2030-yilga qadar yillik oʻrtacha 7,5% oʻsishi prognoz qilinmoqda [2]. Xususan, tabiiy birikmalar asosidagi dorilarga boʻlgan talab, ularning nisbatan kam nojoʻya taʼsiri va keng spektrli biologik faolligi tufayli ortib bormoqda. Bu holat Scutellaria turkumi oʻsimliklarini chuqur oʻrganishni dolzarb qilib qoʻyadi, chunki bu turkum vakillari flavonoidlarga boyligi bilan ajralib turadi. Oʻzbekistonning boy bioxilma-xilligi ushbu sohada ulkan salohiyatga ega boʻlib, mahalliy Scutellaria turlarining fitokimyoviy va farmakologik xususiyatlarini tadqiq qilish muhim ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi [3]. Ushbu tadqiqot mavzusi hozirgi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki dunyo miqyosida va Oʻzbekistonda surunkali kasalliklarning, shu jumladan yalligʻlanish kasalliklari, onkologik holatlar va metabolik buzilishlarning oʻsishi kuzatilmoqda. Anʼanaviy dori vositalarining baʼzi hollarda samarasizligi yoki jiddiy nojoʻya taʼsirlari yangi, samarali va xavfsiz terapiya usullarini izlashni talab qiladi [4]. Scutellaria turkumiga mansub oʻsimliklar, xususan Scutellaria oxystegia, asrlar davomida xalq tabobatida turli xastaliklarni davolashda qoʻllanilib kelgan boʻlsa-da, ularning fenol birikmalari, ayniqsa flavonoidlarining tarkibi, ularning aniq biologik faollik mexanizmlari va klinik ahamiyati yetarli darajada oʻrganilmagan [5]. Mavjud boʻshliqlar, xususan, bu oʻsimliklardan olingan ekstraktlarning standartizatsiyasi, toksikologik xavfsizligini baholash va zamonaviy farmatsevtika texnologiyalariga integratsiya qilish boʻyicha izlanishlar ushbu tadqiqotning dolzarbligini yanada oshiradi [6]. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ancha yuqori boʻlsada, aniq turlarga nisbatan hali ham boʻshliqlar mavjud. Masalan, X.Y. Lee va uning hammualliflari (2018) Scutellaria baicalensis oʻsimligining flavonoidlari, xususan baikalin va baikaleinning onkologik hujayralarga qarshi sitotoksik taʼsirini in vitro sharoitida oʻrganib, ularning apoptozni induktsiya qilish mexanizmini isbotladilar [7]. J. Chen va kollegiyalari (2020) esa Scutellaria barbata dan ajrat ...