KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda qurilish materiallari sanoatining jadal rivojlanishi sohada energiya samaradorligini oshirish va ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish masalalarini dolzarbligini ta’minlamoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda sement ishlab chiqarish hajmi 13.5 mln tonnani tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 8.2% o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Ushbu mahsulotning asosiy komponentlaridan biri bo‘lgan ohaktoshni kuydirish jarayonida katta miqdorda energiya sarflanadi. Global miqyosda ohaktosh ishlab chiqarish bozori hajmi 2023-yilda 45 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lsa, 2030-yilga kelib 60 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [2]. Bu raqamlar sanoatning naqadar jadal rivojlanayotganligini va uning global iqtisodiyotdagi muhim o‘rnini ko‘rsatadi. Ohaktosh kuydirish pechlarining issiqlik-energetik hisobi aynan mana shu energiya sarfini kamaytirish, chiqindi gaz emissiyasini optimallashtirish va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun asosiy vosita hisoblanadi. Bugungi kunda jahonda energiya resurslarining qimmatlashuvi va ekologik muammolar, xususan, CO2 emissiyasini kamaytirishga bo‘lgan talabning ortishi sharoitida, ushbu pechlarda energiya tejamkorlikni ta’minlash muhim strategik vazifaga aylandi. Ko‘plab sanoat korxonalari energiya sarfini 10-15% ga kamaytirish hisobiga o‘zining raqobatbardoshligini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradii mumkin [3]. Shuningdek, 2023-yildagi energiya narxlarining o‘rtacha 12% ga oshganligini inobatga oladigan bo‘lsak, ushbu mavzu nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham juda katta dolzarblikka ega [4]. Ohaktosh kuydirish jarayonlari va pechlarning issiqlik-energetik hisobi bo‘yicha ko‘plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar o‘tkazilgan. Misol uchun, R. E. Miller (2008) o‘z tadqiqotida aylanma pechlarda issiqlik uzatish jarayonlarining matematik modelini ishlab chiqdi va ushbu modellar yordamida yoqilg‘i sarfini 5-7% ga kamaytirish imkoniyatini ko‘rsatdi [5]. J. S. Cheyne va P. H. Hughes (2015) kaltsinatsiya jarayonining termodinamik asoslarini o‘rganib, CO2 emissiyasini kamaytirishga qaratilgan innovatsion pech dizaynlarini taklif qildilar, ularning ishlanmalari 10% gacha energiya tejash imkonini beradi [6]. H. F. Hansen (2019) esa CFD (Computational Fluid Dynamics) usullaridan foydalanib, pech ichidagi ga ...