KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda o‘tkazilgan referendum va Konstitutsiyaga kiritilgan o‘zgarishlar mamlakat siyosiy va huquqiy tizimida tub yangilanishlarni anglatadi. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil 30-aprelda bo‘lib o‘tgan referendumda saylovchilarning 90,21% ovozi bilan Konstitutsiyaga kiritilgan o‘zgarishlar qabul qilindi [1]. Ushbu jarayon natijasida Konstitutsiya matnining 65% ga yaqini yangilanib, 27 ta yangi modda qo‘shildi, moddalar soni 128 tadan 155 taga yetdi [1]. Yangilangan Konstitutsiya fuqarolarning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish, huquqiy davlat tamoyillarini mustahkamlash va inson huquqlari kafolatlarini kengaytirishga qaratilgan bo‘lib, bu o‘zgarishlar davlatning ijtimoiy majburiyatlarini 2,5 barobar oshirgan holda, byudjet xarajatlarida ushbu yo‘nalishdagi ulushni 2023-yilda 58% ga yetkazdi [2]. Global miqyosda ham konstitutsiyaviy islohotlar tendensiyasi kuzatilmoqda, so‘nggi o‘n yillikda dunyo bo‘ylab 80 dan ortiq davlatda konstitutsiyalar qayta ko‘rib chiqilgan bo‘lib, bu jarayonlarda qabul qilingan o‘zgarishlarning o‘rtacha 70% inson huquqlari va erkinliklariga bag‘ishlangan [3]. Shu nuqtai nazardan, O‘zbekistondagi konstitutsiyaviy islohotlar nafaqat ichki ehtiyojlar, balki global demokratik transformatsiyalar bilan ham uyg‘unlashib bormoqda. Mazkur tadqiqot mavzusi O‘zbekistonning yangi tarixi kontekstida alohida dolzarblik kasb etadi, chunki 2023-yilgi referendum mamlakatning uzoq muddatli siyosiy va huquqiy rivojlanish strategiyasining muhim bosqichi hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekistonda huquqiy davlat qurilishi va fuqarolik jamiyati institutlarini mustahkamlash jarayoni jadal kechmoqda. Biroq, konstitutsiyaviy islohotlarning jamiyat hayotiga, davlat boshqaruv tizimiga va inson huquqlariga amaliy ta’sirini chuqur tahlil qilish, shuningdek, yangi qabul qilingan normalarning samaradorligini baholash borasida hali to‘liq hal etilmagan metodologik va amaliy muammolar mavjud. Xususan, yangi Konstitutsiya tamoyillarining qonunosti hujjatlariga implementatsiyasi, huquqni qo‘llash amaliyotida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan nomuvofiqliklar va konstitutsionizm g‘oyalarining fuqarolar ongidagi o‘rni kabi masalalar chuqur ilmiy tadqiqotni talab etadi. Referendum orqali qabul qilingan o‘zgarishlarning ijtimoiy-siyosiy barqarorlikka, iqtisodiy rivojlanishga va xalqaro munosabatlarga ta’s ...