KURS ISHI

KIRISH Jahon po‘lat ishlab chiqarish bozori hajmi 2023-yilda 2,1 trillion AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, kelgusi besh yil ichida yillik o‘rtacha 4,5% o‘sish prognoz qilinmoqda [1]. O‘zbekiston metallurgiya sanoatida esa 2023-yilda 8,2 million tonna po‘lat ishlab chiqarish ko‘rsatkichi qayd etildi, bu esa yalpi sanoat mahsuloti hajmining 18% ini tashkil etadi [2]. Shu bilan birga, po‘lat ishlab chiqarishning asosiy qismi – qariyb 70% kislorod konverterlari yordamida amalga oshiriladi [3]. Mazkur jarayonlarda konverterlarning samarali ishlashi, jumladan ularning to‘g‘ri loyihalashtirilgan o‘lchamlari va optimallashtirilgan issiqlik balansi energiya resurslaridan oqilona foydalanish, mahsulot tannarxini kamaytirish va atrof-muhitga salbiy ta’sirni minimallashtirish nuqtai nazaridan hal qiluvchi ahamiyatga ega. Global miqyosda energiya samaradorligiga bo‘lgan talab ortib borayotganini inobatga olsak, metallurgiya korxonalarida issiqlik yo‘qotishlarini kamaytirish va jarayon samaradorligini oshirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekiston metallurgiya sanoati yuqori sifatli po‘latga bo‘lgan ichki va tashqi bozor talabini qondirishga intilmoqda. Biroq, konverter jarayonlarida energiya sarfi yuqoriligi, issiqlik yo‘qotishlari va asbob-uskunalarning optimal parametrlariga rioya qilmaslik kabi muammolar ishlab chiqarish samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Xususan, 250 tonna hajmli kislorod konverterlari kabi yirik agregatlarning asosiy o‘lchamlarini aniq hisoblash va issiqlik balansini tahlil qilish, shuningdek, dekarbonizatsiya va defosforizatsiya jarayonlarining samaradorligini oshirish uchun dolzarb texnik-iqtisodiy yechimlar talab etiladi. Ushbu kurs ishi aynan shu kabi muammolarni hal etishga, ya’ni konverter ishini optimallashtirish va resurslardan foydalanish samaradorligini oshirishga qaratilgan bo‘lib, bu o‘z navbatida ishlab chiqarish xarajatlarini o‘rtacha 10-15% ga kamaytirish imkonini beradi [4]. Kislorod konverterlarining nazariy asoslari va issiqlik balansi masalalari jahon miqyosida ko‘plab taniqli olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, N.N. Dobroxotov (1955) konverter jarayonlarida dekarbonizatsiya kinetikasini tadqiq qilib, uglerodning chiqarib tashlanish tezligini aniq miqdoriy bog‘liqliklarini asoslab bergan [5]. A.G. Shalimov (1975) konverter jarayonlarining termodinamik asoslarini ishlab chiqib, shlak hosil ...