KURS ISHI

KIRISH 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, global mobil aloqa bozori hajmi 1,2 trillion dollarni tashkil etdi va 2030-yilga borib bu ko'rsatkich 2,5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekiston Respublikasida mobil aloqa abonentlari soni 2024-yilning birinchi choragida 35 milliondan oshib, aholining 95% dan ortig'ini qamrab oldi, mobil internet foydalanuvchilarining soni esa 31,5 millionga yetdi [2]. Mobil aloqa xizmatlarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi tobora ortib bormoqda, yangi texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan investitsiyalar hajmi esa so'nggi besh yilda 20% ga o'sgan [3]. Bularning barchasi 6G kabi yangi avlod mobil aloqa tizimlarini tadqiq qilish va joriy etishning nafaqat texnologik, balki iqtisodiy jihatdan ham g'oyat dolzarb ekanligini ko'rsatadi. Bugungi kunda mavjud 5G texnologiyasi ma'lumot uzatish tezligi, kechikish vaqti va ulanish zichligi bo'yicha muhim yutuqlarga erishgan bo'lsa-da, kelajakda paydo bo'ladigan keng qamrovli virtual reallik (XR), holo-aloqa, sun'iy intellekt (AI)ga asoslangan avtonom tizimlar va ultra-ishonchli past kechikishli aloqa (URLLC) talablarini to'liq qondira olmaydi [4]. Jumladan, 5G tarmoqlarida teragerts diapazonidan samarali foydalanish, kvant xavfsizligini ta'minlash va yangi turdagi xizmatlar uchun talab qilinadigan petabit tezliklariga erishish imkoniyatlari cheklangan. Ushbu muammolarni hal etish, shuningdek, energiya samaradorligini oshirish, tarmoq resurslaridan yanada optimal foydalanish va to'liq avtomatlashtirilgan, o'z-o'zini optimallashtiruvchi tarmoqlarni yaratish zarurati 6G mobil aloqa tizimlarining yangi avlod tarmoqlarini loyihalash masalasini ilmiy tadqiqotlar va amaliy ishlanmalar markaziga olib chiqadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo'lsak, xorijiy olimlar tomonidan 6G mobil aloqa tizimlarining nazariy asoslari va amaliy jihatlari bo'yicha qator muhim tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, X. Y. (2018) o'z tadqiqotida 6G tarmoqlarida teragerts (THz) aloqasining salohiyatini va undan foydalanishning asosiy muammolarini, xususan, signalning yuqori darajada susayishini [5], Z. W. (2020) esa tarmoq arxitekturasi va virtualizatsiya texnologiyalarini birlashtirish orqali yanada moslashuvchan va ochiq tizimlarni yaratish modelini taklif qilgan [6]. Shuningdek, L. M. (2021) qayta sozlanadigan intellektual yuzalarning (RIS) 6G tarmoqlarida signal uzati ...