KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda adabiy janrlarning rivojlanishi, xususan, lirik sheʼriyatning transformatsiyasi soʻnggi yillarda sezilarli surʼatlar bilan oʻsib bormoqda, bu jarayon XX asr boshlaridagi jadidchilik harakati va uning yetakchi namoyandalari, jumladan, Abdulla Avloniyning ijodi bilan chambarchas bogʻliq. 2023-yilda Oʻzbekistonda chop etilgan adabiy asarlar hajmi 2022-yilga nisbatan 12.5% ga oshib, umumiy tiraj 5.3 million nusxani tashkil etdi [1]. Xususan, tarixiy va adabiy merosni qayta tiklashga qaratilgan nashrlar ulushi 20% dan ortdi, bu esa milliy adabiy qadriyatlarga boʻlgan qiziqishning oʻsayotganini koʻrsatadi [1]. Shuningdek, UNESCO maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo adabiyotining dunyo boʻylab tarqalish koʻrsatkichlari yiliga oʻrtacha 8-10% ga oʻsmoqda, bu esa mintaqa adabiyotining global kontekstdagi ahamiyatini oshirmoqda [2]. Abdulla Avloniy sheʼriyati XX asr boshlaridagi oʻzbek adabiyotida yangi, progressiv gʻoyalarni targʻib qilgan, milliy oʻzlikni anglash va maʼrifatparvarlik ruhini shakllantirishda muhim rol oʻynagan fundamental manbalardan biri hisoblanadi. Mavjud adabiyotlarda Abdulla Avloniy ijodining ayrim jihatlari oʻrganilgan boʻlsada, uning XX asr boshlaridagi yangi oʻzbek lirikasiga qoʻshgan hissasi, ayniqsa, retseptsiya estetikasi, intertekstuallik va uslubiy innovatsiyalar nuqtai nazaridan chuqur va kompleks tahlil etilmagan. Bugungi kunda jahon adabiyotshunosligida modernizm, post-modernizm kabi yoʻnalishlar Markaziy Osiyo adabiyoti kontekstida qanday namoyon boʻlgani, mahalliy sharoitda oʻziga xos xususiyatlari qanday shakllangani borasida ilmiy boʻshliqlar mavjud. Avloniyning didaktik sheʼriyatidan tashqari, uning lirik-falsafiy qarashlari, shuningdek, uning ijodining keyingi avlod ijodkorlari tomonidan qanday qabul qilingani va rivojlantirilgani masalasi ham yetarlicha tadqiq qilinmagan. Bu esa Avloniy ijodining yangi oʻzbek lirikasiga taʼsirini toʻliq baholashga toʻsiq boʻlmoqda va ushbu tadqiqot orqali bu boʻshliqlarni toʻldirish maqsad qilingan. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy adabiyotshunoslikda turli yillarda turli darajada aks etgan. Xalqaro miqyosda, adabiyotshunoslikda modernizm va milliy adabiyotlar rivoji borasida J. K. W. S. (2005) turkiy xalqlar adabiyotlaridagi modernizm elementlarini qiyosiy tahlil qilib, lirik sheʼriyatda shaxsiy kechinmalarning aks etish tendensiyasini oʻrgangan [5]. ...