KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda agrar sektorni barqaror rivojlantirish va oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash maqsadida qishloq xo'jaligi ishlab chiqarish samaradorligini oshirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotidagi qishloq, o'rmon va baliqchilik xo'jaligining ulushi 24,9%ni tashkil etgan holda, bu sohada band bo'lgan aholi soni umumiy ishchi kuchining qariyb 26%iga yetadi [1]. Shuningdek, 2023-yilda qishloq xo'jaligi mahsulotlari eksporti hajmi 1,9 milliard dollarni tashkil etib, yiliga o'rtacha 8-10% o'sish sur'atlarini ko'rsatmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar agrar sektor iqtisodiyotning muhim drayveri ekanligini tasdiqlaydi. Biroq, sohada mavjud resurslardan samarali foydalanish, yer munosabatlarini tartibga solish, agrobiznes subyektlarining faoliyatini moliyaviy qo'llab-quvvatlash va innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali qo'shimcha qiymat zanjirini yaratish orqali mazkur ko'rsatkichlarni yanada oshirish imkoniyatlari mavjud. Mazkur tadqiqot mavzusi, ya'ni agrar munosabatlar tizimi va agrobiznesning rivojlanish istiqbollari, global oziq-ovqat xavfsizligi, barqaror rivojlanish maqsadlari va qishloq joylarida aholi daromadlarini oshirishga qaratilgan davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan kelib chiqib, muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda O'zbekistonda agrar sohada institutsional o'zgarishlar, yer munosabatlarini liberallashtirish va bozor mexanizmlarini joriy etishga qaratilgan keng ko'lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, fermer va dehqon xo'jaliklarini modernizatsiya qilish, qishloq xo'jaligi mahsulotlarini chuqur qayta ishlashga qaratilgan investitsiyalarni jalb qilish, agrobiznesdagi risklarni boshqarish va vertikal integratsiya darajasini oshirish kabi masalalar hali to'liq hal etilmagan bo'lib, ular ilmiy-amaliy yondashuvlarni talab qiladi. Agrar munosabatlar va agrobiznesni rivojlantirish nazariy va amaliy jihatdan ko'plab xorijiy olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, D. North (1990) o'zining institutsional iqtisodiyot nazariyasi bilan agrar sohadagi yerga egalik va foydalanish huquqlarining iqtisodiy samaradorlikka ta'sirini tushuntirib bergan [3]. M. Porter (1985) "qiymat zanjiri" konsepsiyasini ishlab chiqib, qishloq xo'jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarishdan tortib iste'molchiga yetkazishgacha bo'l ...