KURS ISHI

KIRISH Jahon agrobiznes bozori hajmi 2023 yilda taxminan 8,5 trillion AQSH dollariga yetdi va bu ko'rsatkich yiliga o'rtacha 4-5% ga o'smoqda [1]. O'zbekistonda esa qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi so'nggi besh yilda 30% dan oshdi, bunda qayta ishlovchi sanoatning ulushi esa 15% ga ko'paydi [2]. Ushbu raqamlar agrobiznesning mamlakat iqtisodiyoti uchun tobora muhimlashib borayotganligini ko'rsatadi. Globallashuv, barqaror oziq-ovqat xavfsizligiga bo'lgan talabning ortishi va iste'molchilarning sifatli va sog'lom mahsulotlarga intilishi agrobiznesni zamonaviy iqtisodiyotning strategik sohasi sifatida belgilamoqda. Hozirgi paytda O'zbekistonda agrobiznesni yanada rivojlantirish, qiymat zanjirini mustahkamlash, qo'shilgan qiymatni oshirish hamda raqobatbardoshlikni yuksaltirish borasida hal etilmagan qator dolzarb muammolar mavjud. Xususan, kichik va o'rta biznes subyektlarining moliyaviy resurslarga erishishdagi qiyinchiliklari, zamonaviy texnologiyalardan yetarli darajada foydalanmaslik, marketing va distribyutsiya tizimidagi nomutanosibliklar hamda jahon bozoriga kirib borishda savdo to'siqlarini yengib o'tish kabi masalalar e'tiborni talab etadi. Agrobiznes sohasidagi ilmiy tadqiqotlar jahon miqyosida keng qamrovli bo'lib, qishloq xo'jaligi iqtisodiyoti, agrosanoat majmui menejmenti, qishloq xo'jaligi marketingi kabi yo'nalishlarda olib borilmoqda. Masalan, amerikalik iqtisodchi **D. Gale Johnson** agrobiznesni iqtisodiyotning ajralmas qismi sifatida ko'rib, qishloq xo'jaligida bozor mexanizmlarining ahamiyatini tadqiq etgan [3]. Ingliz iqtisodchisi **Colin Clark** qishloq xo'jaligining sanoatlashtirishdagi rolini va iqtisodiy rivojlanishga ta'sirini o'rganib, "uch bosqichli" nazariyani ishlab chiqqan [4]. **Peter Drucker** menejmentning asosiy tamoyillarini umumlashtirib, agrobiznes boshqaruviga ham mos keladigan prinsiplarni taklif qilgan [5]. Yaqinda esa **Michael E. Porter** va **Christian Heidelberger** o'z tadqiqotlarida global qiymat zanjirlarini tahlil qilishda klaster yondashuvining ahamiyatini, ayniqsa agrobiznesda bunday birlashmalarning samaradorligini ko'rsatib berishdi [6]. O'zbekistonda ham agrobiznesning rivojlanishiga oid tadqiqotlar olib borilgan bo'lib, **N. M. Makhmudov** agrobiznesning O'zbekistonda rivojlanishining nazariy-metodologik asoslarini va iqtisodiy mexanizmlarini tadqiq etgan [7]. **A. A. Vohidov** esa ...