KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning "Yangi Oʻzbekiston taraqqiyot strategiyasi" [1] doirasida ma’naviy-ma’rifiy sohani rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Xususan, 2023-yil yakunlari boʻyicha mamlakatimizda adabiyot va san’atga oid nashrlar hajmi 15% ga oshdi, adabiyotga bagʻishlangan ilmiy tadqiqotlar soni 10% ga ortdi [2]. Bu koʻrsatkichlar madaniy merosni asrab-avaylash va yoshlar tarbiyasida uning ahamiyatini oshirishga qaratilgan davlat siyosatining yaqqol ifodasidir. Alisher Navoiy ijodi, jumladan, uning "Hayrat ul-Abror" dostoni, milliy adabiyotimizning ajralmas qismi boʻlib, uning marifiy-tarbiyaviy gʻoyalari bugungi kunda ham oʻz dolzarbligini yoʻqotmagan. Dostondagi hikoyalar orqali yosh avlodga yuksak insoniy fazilatlarni singdirish, ularning ma’naviy dunyosini boyitish, Vatanparvarlik va insonparvarlik ruhida tarbiyalash muhim ahamiyat kasb etadi [3]. Ushbu masalalarni ilmiy asosda oʻrganish va amaliy takliflar ishlab chiqish hozirgi kunda ustuvor vazifalardan biridir. Bugungi globallashuv davrida milliy qadriyatlarning ahamiyati tobora ortib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, Alisher Navoiyning "Hayrat ul-Abror" dostonidagi hikoyalarning chuqur falsafiy va ma’rifiy mohiyatini zamonaviy pedagogik va psixologik yondashuvlar asosida tahlil qilish muhimdir. Ushbu hikoyalar oʻzida axloqiy me’yorlar, adolat, sahiylik, halollik kabi universal qadriyatlarni mujassam etgan boʻlib, ularni oʻrganish yosh avlodning ma’naviy immunitetini oshirishga xizmat qiladi [5]. Mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, adabiyotshunoslikda Alisher Navoiy ijodini oʻrganish boʻyicha koʻplab tadqiqotlar olib borilgan boʻlsada, "Hayrat ul-Abror" dostonidagi hikoyalarning marifiy-tarbiyaviy ahamiyatini baholash va uni zamonaviy sharoitda qoʻllash imkoniyatlari boʻyicha kompleks yondashuvlar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Ayniqsa, narratologik tahlil usullarini qoʻllagan holda hikoyalarning didaktik funksiyasini ochib berish va ularning bugungi kunda ta’lim-tarbiya jarayoniga integratsiyalashuvi masalasi dolzarb muammolardan hisoblanadi [6]. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro miqyosda ham katta qiziqish uygʻotgan. Misol uchun, M. Bakhtin (1981) oʻz tadqiqotlarida narratologiyaning dialogik tamoyillarini va matndagi polifoniyani atroflicha oʻrganib, hikoya tuzilishi va uning mazmuniy qatlamlari oʻrtasidagi bogʻliqlikni koʻrsat ...