KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda avtomobil yo'llarining umumiy uzunligi 188 ming kilometrdan oshadi, shundan 42 600 kilometri umumiy foydalanishdagi avtomobil yo'llaridir [1]. Xususan, respublika ahamiyatiga molik yo'llarning 65% ga yaqini ta'mirga muhtoj [2]. Ushbu yo'llarning 50% dan ortig'ining holati xalqaro me'yorlar bo'yicha qoniqarsiz deb baholanadi, bu esa yo'l-transport hodisalarining ko'payishiga va transport xarajatlarining oshishiga olib kelmoqda [3]. Masalan, 2023-yilda avtomobil yo'llarining sifatsizligi sababli yuzaga kelgan yo'l-transport hodisalarida 2 300 dan ortiq odam halok bo'lgan [4]. Andijon viloyatining Boston tumanidagi Qamuna qishloq Darvozaqum qishloq Shoʻrtepa qishlogʻi avtomobil yoʻlining 4K416 raqamli qismi, ayniqsa 6-7 km oraligʻi, yuqori harakat intensivligiga ega boʻlishiga qaramay, eskirish darajasi yuqori va muntazam taʼmirlash ishlariga ehtiyoj sezmoqda. Ushbu yo'l qismining eskirishi nafaqat transport vositalarining tez eskirishiga, balki mahalliy aholining iqtisodiy faoliyatiga va turmush darajasiga ham salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [5]. Samarali ta'mirlash strategiyasini ishlab chiqish va amalga oshirish orqali ushbu yo'lning xizmat muddatini uzaytirish, transport harakatining xavfsizligi va qulayligini oshirish, shuningdek, mintaqaviy iqtisodiy rivojlanishga hissa qo'shish dolzarb vazifa hisoblanadi. Yo'l infratuzilmasini yaxshilash, jumladan, mavjud avtomobil yo'llarini to'la ta'mirlash, mamlakatning barqaror iqtisodiy o'sishini ta'minlashda va aholi farovonligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi [6]. Avtomobil yo'llarini loyihalash va ta'mirlash sohasida jahon miqyosida ko'plab ilmiy tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, Huang Y. H. (1993) o'zining "Pavement Analysis and Design" nomli fundamental ishida yo'l qoplamalarining tuzilishi, yuk ta'siri ostidagi xulqi va optimal dizayn metodlarini chuqur tahlil qilgan. Bu asar yo'l qoplamalarining ishlash muddatini baholash va materiallarni tanlash bo'yicha keng qamrovli ma'lumotlarni taqdim etadi [7]. Haas R. (1994) va Hudson W. R. (2002) kabi olimlar yo'l boshqaruvi tizimlarining (Pavement Management Systems - PMS) ahamiyatini, yo'l holatini baholash metodologiyalarini va ta'mirlash ishlarini ustuvorlashtirish tamoyillarini ishlab chiqdilar, bu esa yo'l infratuzilmasini samarali boshqarishga zamin yaratdi [8]. Yana bir taniqli tadqiqotchi, FHWA (Federal Highway Administration) tomoni ...