KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida oliy ta'lim tizimini modernizatsiya qilish, ayniqsa tabiiy fanlar va muhandislik yo'nalishlarida kadrlar tayyorlash sifatini oshirish strategik ahamiyatga ega. O'zR Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, 2019 yildan 2023 yilgacha bo'lgan davrda tabiiy va aniq fanlar yo'nalishlarida tahsil olayotgan talabalar soni 35% ga oshib, jami 280 ming nafarni tashkil etdi [1]. Bu davrda ushbu sohalarga ajratilgan davlat investitsiyalari hajmi 2020 yildagi 850 milliard so'mdan 2023 yilda 2.1 trillion so'mga ko'tarildi, bu esa fan va ta'lim integratsiyasini chuqurlashtirishga qaratilgan aniq choralar natijasidir [2]. Matematik analiz kursining fundamental tushunchalaridan biri bo'lgan aniq integral, muhandislik, fizika, iqtisodiyot va informatika kabi ko'plab sohalarda amaliy masalalarni yechishda asosiy vosita bo'lib xizmat qiladi. Masalan, 2022 yilda O'zbekistondagi sanoat korxonalarida mahsulot ishlab chiqarish jarayonlarida optimal resurs taqsimotini hisoblashda matematik modellashtirishdan foydalanish 18% ga oshdi [3], bu esa chuqur matematik bilimlar, jumladan, integral hisob asoslarini bilishga bo'lgan talabni yaqqol ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa, AQSH Ta'lim departamenti (2024) hisobotiga ko'ra, STEM yo'nalishlarida yuqori malakali mutaxassislarga bo'lgan talab har yili o'rtacha 5-7% ga o'sib bormoqda, bu esa ushbu fanlarni o'qitish metodikasini muntazam takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi [4]. Bugungi kunda, oliy ta'lim muassasalarida aniq integral tushunchasini o'qitish metodologiyasida ba'zi muammolar kuzatilmoqda. Aniq integralni boshlang'ich funksiyaning orttirmasi sifatida aniqlash Nyuton-Leybnits formulasi orqali amalga oshirilsada, talabalar ko'pincha bu formulaning Riman yig'indisi orqali berilgan aniq integralning ta'rifi bilan mantiqiy bog'liqligini chuqur tushunishda qiynaladilar. Bu esa ularda matematik tushunchalarni mexanik tarzda yodlashga moyillikni shakllantirib, muammolarni ijodiy yechish ko'nikmalarini cheklaydi. Integral hisobning asosiy teoremasi differensial va integral hisob o'rtasidagi fundamental bog'liqlikni ifodalasa-da, uning nazariy asoslarini amaliy misollar bilan mustahkamlashda yagona standart metodologiya mavjud emas. Natijada, talabalar ko'pincha aniq integralning hisoblash usullarini egallab olsalar-da, uning mohiyatini va amaliy tatbiqlarini t ...