KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda maxsus ta'lim ehtiyojiga ega bo'lgan bolalar soni yildan yilga ortib bormoqda, shu jumladan aqli zaiflik tashxisi qo'yilgan o'quvchilar ulushi ham sezilarli darajada oshmoqda. O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-2024 o'quv yilida mamlakatimizdagi maxsus maktab-internatlarda va inklyuziv sinflarda tahsil olayotgan aqli zaif bolalar soni 25 mingdan oshgan bo'lib, bu umumiy o'quvchilar sonining taxminan 0.3% ni tashkil etadi [1]. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra esa, dunyo bo'ylab aqliy rivojlanish nuqsoniga ega shaxslar aholining 1% dan 3% gacha qismini tashkil etadi [2]. Bunday o'quvchilarning ta'lim olish va jamiyatga integratsiyalashuvini ta'minlash nafaqat ijtimoiy adolat tamoyillari, balki mamlakatning umumiy intellektual salohiyatini oshirish nuqtai nazaridan ham muhim ahamiyat kasb etadi. Aqli zaif o'quvchilarning o'ziga xos kognitiv va psixologik ehtiyojlarini chuqur anglash, ularga mos keladigan pedagogik yondashuvlar va o'qitish metodlarini ishlab chiqish zamonaviy oligofrenopedagogikaning dolzarb vazifasidir. Ushbu mavzuning hozirgi kundagi dolzarbligi, birinchi navbatda, inklyuziv ta'lim tizimining rivojlanishi bilan bog'liq. O'zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risida"gi qonuni va boshqa me'yoriy hujjatlarda maxsus ta'lim ehtiyojiga ega bolalarni umumta'lim maktablariga integratsiya qilish tamoyili ustuvor ahamiyat kasb etmoqda [3]. Biroq, aqli zaif o'quvchilarning har biriga individual yondashuvni talab qiladigan o'ziga xos psixologik xususiyatlari, ularning idrok, xotira, tafakkur va nutq jarayonlaridagi cheklanishlari mavjud. Ushbu muammolarni hal etish, samarali o'quv dasturlarini ishlab chiqish, o'qituvchilarning kasbiy kompetentligini oshirish va moslashuvchan ta'lim muhitini yaratish inklyuziv ta'limning muvaffaqiyatini ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Mavjud tadqiqotlarda aqli zaif o'quvchilarni pedagogik-psixologik o'rganish metodologiyasini chuqurlashtirish, ularning adaptiv xulq-atvori va sensor integratsiyasi muammolarini kompleks yechimini topish kabi yo'nalishlarda bo'shliqlar mavjud. Aqli zaif o'quvchilarni pedagogik-psixologik o'rganish bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, L.S. Vыgotskiy (1983) "rivojlanishning ijtimoiy-madaniy nazariyasi"ni ilgari surib, aqli zaif bolalarning rivojlanis ...