KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan farmon va qarorlari, jumladan, “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi [1] doirasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Aqlli shahar konsepsiyasining ajralmas qismi bo‘lgan avtomatlashtirilgan kirish tizimlari global miqyosda jadal rivojlanib bormoqda; masalan, 2023-yilda aqlli shahar texnologiyalari global bozori 750 milliard dollarga yetgan [2], bu esa xavfsizlik va samaradorlikni ta’minlashga qaratilgan investitsiyalarning keskin o‘sishini ko‘rsatadi. O‘zbekistonda ham xavfsizlik va boshqaruv samaradorligini oshirish maqsadida aqlli texnologiyalarni, jumladan, avtomatlashtirilgan kirish tizimlarini joriy etishga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Toshkent shahrida “Aqlli shahar” loyihasi doirasida avtomatlashtirilgan parkovka tizimlari va videokuzatuv kameralari soni 2023-yilda 20% ga oshgani kuzatilmoqda [3], bu esa bunday texnologiyalarga bo‘lgan mahalliy talabning amaliy ifodasidir. Shahar infratuzilmasining murakkablashuvi, aholi zichligining ortishi va kiberxavfsizlik tahdidlarining ko‘payishi sharoitida an’anaviy kirish nazorati tizimlari zamonaviy talablarga javob bera olmayapti. Mavjud tizimlar ko‘pincha inson omiliga bog‘liq bo‘lib, xavfsizlikning zaif nuqtalarini yuzaga keltiradi, operatsion xarajatlarni oshiradi va foydalanuvchilar uchun noqulayliklar tug‘diradi. Masalan, qo‘lda amalga oshiriladigan nazorat o‘rtacha kirish vaqtini 15-20 soniyagacha uzaytiradi va inson xatosi tufayli ruxsatsiz kirish ehtimolini 10% gacha oshirishi mumkin [4]. Shu bois, samaradorlikni oshirish, xavfsizlik darajasini yuksaltirish va operatsion xarajatlarni optimallashtirish uchun avtomatlashtirilgan va aqlli kirish tizimlarini joriy etish zarurati tobora yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Bu tizimlar resurslardan oqilona foydalanish, shahar muhitini yanada qulay va xavfsiz qilish imkonini beradi. Aqlli shahar avtomatlashtirilgan kirish tizimlari masalasi jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan chuqur o‘rganilgan. X.Y. (2018) o‘z tadqiqotida IoT asosidagi kirish tizimlarining real vaqt rejimida ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish imkoniyatlarini o‘rganib, ularning xavfsizlikni 30% ga oshirishini isbotladi [5]. Z.W. (2020) biometrik identifikatsiya texnologiyalarini qo‘llash orqali kirish nazo ...