KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida arab tili ta’limining rivojlanishi so‘nggi yillarda sezilarli sur’atlarni ko‘rsatmoqda. Jumladan, Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda arab tili ixtisosliklari bo‘yicha talabalar qabuli o‘tgan yilga nisbatan 18% ga oshgan bo‘lib [1], bu ko‘rsatkich O‘zbekistonning Sharqshunoslik va islomshunoslik markazlari rivojiga bo‘lgan e’tiborini aks ettiradi. Global miqyosda ham arab tili o‘rganuvchilari soni tobora ortib bormoqda, British Council hisobotiga ko‘ra, arab tili jahon miqyosida eng tez rivojlanayotgan tillardan biri bo‘lib, 2020-yildan 2025-yilga qadar o‘rganuvchilar soni 25% ga o‘sishi kutilmoqda [2]. Bu o‘sish, nafaqat madaniy va diniy sabablarga ko‘ra, balki Yaqin Sharq mamlakatlari bilan iqtisodiy va siyosiy aloqalar kengayishi bilan ham bog‘liq. Arab tilini chuqur o‘rganishda grammatika, xususan, nahv qoidalari fundamental ahamiyat kasb etadi, chunki bu tilning semantik va sintaktik qurilishini tushunishga imkon beradi. Ayniqsa, taqdiriy e’rob va mahalliy e’rob tushunchalari arab tilining nozik jihatlaridan bo‘lib, ularni o‘zlashtirish tilni mukammal darajada bilish uchun zarur shart hisoblanadi. Bugungi kunda arab tilini o‘qitish metodikasida, xususan, taqdiriy va mahalliy e’rob kabi murakkab nahv qoidalarini talabalarga samarali yetkazishda bir qator muammolar mavjud. Ko‘plab o‘quv adabiyotlarida bu tushunchalar yetarlicha chuqur va amaliy misollar bilan yoritilmagan, bu esa talabalar orasida noto‘g‘ri tushunish yoki qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. O‘zbekistonlik arabshunoslar tomonidan olib borilayotgan tadqiqotlar ham ko‘proq nazariy yondashuvlarga asoslanib, amaliy o‘zlashtirish muammolarini hal etishga qaratilgan innovatsion metodikalar yetishmayapti. Ushbu kurs ishi orqali biz taqdiriy va mahalliy e’rob tushunchalarini zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida tahlil qilish, ularni o‘zlashtirishdagi asosiy qiyinchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish orqali mavjud bo‘shliqni to‘ldirishni maqsad qilganmiz. Bu esa, kelajakda arab tili mutaxassislarini tayyorlash jarayonining sifatini oshirishga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida bir qator olimlar muhim tadqiqotlar olib borishgan. Masalan, Sibavayh (VIII asr) o‘zining “Al-Kitob” asarida nahvning asosiy qoidalarini, jumladan e’rob turlarini ...