KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil yakunlari boʻyicha maktab bitiruvchilarining 75%i [1] matematikadan PISA testlarida oʻrtacha darajadan past natija koʻrsatgan. Bu koʻrsatkich 2019-yildagi 68% [2] ga nisbatan 7% ga yomonlashganini anglatadi. Taqqoslash uchun, Singapurda 15 yoshli oʻquvchilarning 93%i [3] matematikadan yuqori darajada savodxonlikka ega. Xalqaro baholash dasturlari (PISA, TIMSS) natijalari shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekiston oʻquvchilarining arifmetika masalalarini yechish koʻnikmalari boʻyicha jahon oʻrtachasidan sezilarli darajada past ekanligi, bu esa mamlakatning raqamli iqtisodiyotga oʻtish jarayonida kadrlar salohiyatini shakllantirishda jiddiy toʻsiq boʻlishi mumkin [4]. Ushbu holat, arifmetik masalalarni yechishga oʻrgatish metodikalarini tubdan qayta koʻrib chiqish va samarali yondashuvlarni joriy etish zaruratini taqozo etadi. Arifmetika masalalarini yechishga oʻrgatish, shaxsning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda fundamental ahamiyatga ega boʻlib, bu nafaqat matematikada, balki boshqa fanlarda ham muvaffaqiyatga erishishning asosini tashkil etadi [5]. Biroq, anʼanaviy oʻqitish usullari koʻpincha oʻquvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uygʻota olmayapti va ularning amaliy koʻnikmalarini rivojlantirishda yetarli samaradorlikni taʼminlay olmayapti [6]. Xususan, murakkab masalalarni tahlil qilish, yechim strategiyalarini ishlab chiqish va olingan natijalarni interpretatsiya qilishda oʻquvchilar qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Bu esa maktab bitiruvchilarining oliy taʼlimda va kasbiy faoliyatida duch keladigan muammolariga bevosita taʼsir koʻrsatmoqda, chunki ularda tanqidiy fikrlash va muammolarni yechish koʻnikmalari yetarli darajada shakllanmagan boʻladi [7]. Arifmetika masalalarini yechish metodikasini oʻrganish boʻyicha jahonda koʻplab tadqiqotlar oʻtkazilgan. D. Polya (1945) oʻzining "Qanday yechish kerak" asarida masalalarni yechishning toʻrt bosqichli modelini (masalani tushunish, reja tuzish, rejani amalga oshirish, natijani tekshirish) taklif qilgan boʻlib, bu bugungi kungacha didaktikada keng qoʻllaniladi [8]. A. Schoenfeld (1985) esa matematik tafakkur jarayonlarini, jumladan, metakognitiv strategiyalar va masalani yechishdagi xulq-atvorni tahlil qilib, oʻquvchilarni faol fikrlashga undash muhimligini taʼkidlagan [9]. V. Streefland (1991) "Realistik matematika taʼlimi" kontseptsiyasini ishlab chiqib, matematikani real ...