KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yil yakunlari boʻyicha maktablarda matematik savodxonlik darajasi PISA xalqaro tadqiqotida oʻrtacha 400 balldan past natijalarni qayd etgan boʻlib, bu OECD mamlakatlarining oʻrtacha koʻrsatkichi (472 ball) dan ancha pastdir [1]. Xususan, 2022-yilda oʻtkazilgan TIMSS tadqiqotida ham Oʻzbekistonlik 4-sinf oʻquvchilarining arifmetik masalalarni yechish koʻnikmalari boʻyicha oʻrtacha balli xalqaro oʻrtacha koʻrsatkichdan 30-40 ballga past boʻlgan [2]. Bu holat mamlakatda matematik taʼlim sifatini oshirish, ayniqsa arifmetik masalalarni yechishga oʻrgatish metodikasini takomillashtirish zaruratini koʻrsatadi. Jahon miqyosida esa, matematika oʻqitish sohasiga kiritilgan sarmoyalar hajmi yiliga 15 mlrd dollarni tashkil etib, bu raqam 2028-yilga borib 25 mlrd dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, chunki raqamli iqtisodiyotda matematik kompetensiyalar hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi [3]. Ushbu mavzuning hozirgi sharoitda ahamiyati shundaki, arifmetik masalalarni yechish nafaqat boshlangʻich matematik bilimlarni shakllantirish, balki mantiqiy fikrlash, muammoli vaziyatlarni tahlil qilish va kreativ yechimlar topish kabi universal kompetensiyalarni rivojlantirishning asosidir. Zamonaviy taʼlim standartlari, jumladan, PISA va TIMSS kabi xalqaro baholash dasturlari ham faqatgina bilimlarni yodlash emas, balki ularni amaliyotda qoʻllash qobiliyatiga, yaʼni kompetensiyaga urgʻu beradi [4]. Hozirgi kunda Oʻzbekiston maktablarida arifmetik masalalarni yechishga oʻrgatish metodikasida anʼanaviy yondashuvlar ustunlik qiladi, bu esa oʻquvchilarda tanqidiy fikrlash va muammoni hal qilish koʻnikmalarini yetarli darajada rivojlantirmayapti [5]. Shu bois, yangi pedagogik texnologiyalar, interfaol usullar va kognitiv taʼlim nazariyalarini integratsiya qilish orqali mavjud boʻshliqlarni bartaraf etish dolzarb vazifadir. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy darajada turlicha. Xalqaro miqyosda arifmetik masalalarni yechish metodikasi chuqur oʻrganilgan. Masalan, D. Polya (1945) oʻzining “Qanday qilib masalani yechish kerak” nomli asarida masalani yechishning toʻrt bosqichli modelini (muammoni tushunish, reja tuzish, rejani amalga oshirish, yechimni tekshirish) taklif qilgan boʻlib, bu zamonaviy didaktikaga katta taʼsir koʻrsatgan [6]. J. Bruner (1960) konstruktivizm nazariyasining asoschilaridan biri sifatida oʻquvchining bilimni oʻzi faol ...