KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida arxivlar tomonidan saqlanayotgan hujjatlar hajmi 2023-yil holatiga ko'ra 30 milliondan ortiq saqlov birligini tashkil etib, bu raqam har yili o'rtacha 5-7% ga o'sib bormoqda [1]. Raqamli arxiv ma'lumotlarining global bozori 2022-yilda 5.2 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib 14.5 milliard AQSh dollariga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik o'rtacha o'sish sur'ati (CAGR) 13.6% ni tashkil etadi [2]. O'zbekistonda esa elektron arxiv hujjatlarining ulushi umumiy arxiv fondida hali ham 10% dan oshmaydi [3], bu raqamni rivojlangan mamlakatlar (masalan, Buyuk Britaniya va Germaniya) ko'rsatkichlari bilan solishtirganda sezilarli farq mavjud bo'lib, ularda bu ko'rsatkich 40-50% dan yuqoridir [4]. Arxiv boshqaruvi va uning samarali funksiyalarini joriy etish orqali hujjatlarni saqlash, qayta ishlash va ulardan foydalanish jarayonlarining xarajatlarini optimallashtirish imkoniyati mavjud. Xususan, raqamlashtirish loyihalarining o'rtacha ROI (Return on Investment) ko'rsatkichi 3-5 yil ichida 200% dan oshishi mumkin [5], bu esa arxiv boshqaruvining iqtisodiy samaradorligini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi kunda mamlakatimizda davlat arxivlari tizimida ma'lumotlarning tarqoqligi, elektron hujjat aylanishining to'liq yo'lga qo'yilmaganligi va arxiv fondlarini boshqarishda yagona standartlarning yetishmasligi kabi muammolar dolzarbligini saqlamoqda. Hujjatlarning qog'oz shaklda saqlanishi joy talabi, saqlash xarajatlari va tezkor izlash imkoniyatlarining cheklanganligi bilan bog'liq xavflarni oshiradi. Shuningdek, arxiv xizmatlarining raqamli platformalar orqali taqdim etilishi darajasi past bo'lib, fuqarolarning va tadqiqotchilarning arxiv materiallariga kirish imkoniyatini cheklamoqda. Zamonaviy axborot texnologiyalarining joriy etilishi orqali ushbu muammolarni kompleks hal etish, arxiv fondlarining xavfsizligini ta'minlash, ulardan foydalanish samaradorligini oshirish va boshqaruv jarayonlarini optimallashtirish zaruriyati mavjud. Arxiv boshqaruvi sohasida jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Terry Cook (1997) "Recordkeeping Continuum" modelini taklif etib, arxiv hujjatlarining yaratilishidan to abadiy saqlanishigacha bo'lgan uzluksiz jarayonini ta'kidladi va arxivchilarning hujjatlarni shakllantirishdagi faol rolini asosladi [6]. Luciana Duranti (1998) esa hujjatlarning ontologik ta ...