KURS ISHI

KIRISH Atrof-muhitni muhofaza qilishning xalqaro huquqiy asoslari kurs ishi uchun kirish qismi quyidagicha: O'zbekistonda atmosferaga zararli gazlar chiqindisi 2023-yilda 2,5 million tonnaga yetdi, bu so'nggi besh yilda 18% o'sishni ko'rsatmoqda [1]. Global miqyosda esa 2023-yilda havoning ifloslanishi oqibatida 8,1 million inson hayotdan ko'z yumgan, bu har 9 ta o'limdan bittasi ekanligini anglatadi [2]. Shu bilan birga, BMT atrof-muhit dasturi (UNEP) ma'lumotlariga ko'ra, global iqlim o'zgarishi natijasida yuzaga kelayotgan tabiiy ofatlardan ko'rilgan iqtisodiy zarar 2023-yilda 380 milliard dollardan oshdi [3]. Qurg'oqchilik, suv resurslarining tanqisligi va biologik xilma-xillikning yo'qolishi kabi muammolar O'zbekiston kabi suv tanqisligi yuqori bo'lgan mintaqalar uchun alohida tahdid solmoqda, Orol dengizi fojiasi buning yorqin misolidir. Bu esa atrof-muhitni muhofaza qilishning xalqaro huquqiy mexanizmlarini mustahkamlash va ularni samarali qo'llash zaruratini yaqqol ko'rsatadi. Bugungi kunda transchegaraviy ifloslanish, iqlim o'zgarishi, biologik xilma-xillikning yo'qolishi va suv resurslarining taqsimoti kabi global ekologik muammolar milliy chegaralardan oshib, barcha davlatlarning birgalikdagi sa'y-harakatlarini talab qiladi. Mavjud xalqaro huquqiy asoslar doirasida erishilgan natijalar mavjud bo'lsa-da, ularni qo'llashda ayrim bo'shliqlar va samaradorlikdagi muammolar saqlanib qolmoqda. Xususan, rivojlanayotgan davlatlar, jumladan O'zbekiston uchun xalqaro ekologik konvensiyalar va protokollarni implementatsiya qilishdagi moliyaviy, texnologik va institutsional qiyinchiliklar o'z yechimini kutmoqda. Shu sababli, atrof-muhitni muhofaza qilishning xalqaro huquqiy asoslarini chuqur tahlil qilish, ularning amaliy qo'llanilishi va takomillashtirish yo'nalishlarini aniqlash hozirgi vaqtda muhim ahamiyat kasb etadi. Atrof-muhit huquqi sohasida jahon miqyosida ko'plab yetakchi olimlar tadqiqotlar olib borgan. Masalan, Edith Brown Weiss (1989) "In Trust for Tomorrow: Protecting Environmental Heritage for Future Generations" asarida kelajak avlodlarga ekologik merosni saqlashning huquqiy va axloqiy tamoyillarini asoslab bergan [5]. Philippe Sands (2012) "Principles of International Environmental Law" kitobida xalqaro ekologik huquqning rivojlanish bosqichlari, asosiy printsiplari va mexanizmlarini batafsil tahlil qilgan [6]. Daniel Bodansky (2010) esa " ...