KURS ISHI

KIRISH Elektron audit jarayonlariga boʻlgan global talab 2023-yilda 4.2 milliard AQSH dollarini tashkil etgan boʻlib, 2030-yilga borib yiliga oʻrtacha 12.8% oʻsish bilan 9.7 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [1]. Oʻzbekistonda esa raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi, jumladan, elektron tijorat hajmining 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 35% ga oʻsgani [2] hamda davlat organlarining axborotlashtirish darajasi 70% dan oshgani [3] moliyaviy operatsiyalar va hisobotlarning murakkablashishiga olib kelmoqda. Bu esa an’anaviy audit metodologiyalarining cheklovlarini yaqqol koʻrsatib, axborot texnologiyalari (IT) va elektron audit tizimlarini joriy etishga boʻlgan ehtiyojni keskin oshirmoqda. Mazkur jarayon nafaqat audit tekshiruvlarining tezligi va aniqligini oshiradi, balki xavf-xatarlarni aniqlash, korrupsiyaning oldini olish va moliyaviy hisobotlarning shaffofligini taʼminlashda muhim rol oʻynaydi. Bugungi kunda korxonalar va tashkilotlarda axborot texnologiyalaridan foydalanish darajasining ortishi, ma’lumotlar hajmining eksponensial oʻsishi hamda regulyator talablarining murakkablashuvi mavjud audit jarayonlarining samaradorligi va tezkorligiga yangi talablar qoʻymoqda. Anʼanaviy, qoʻlda bajariladigan audit usullari endilikda katta hajmdagi maʼlumotlarni tahlil qilish, murakkab operatsiyalardagi nomuvofiqliklarni aniqlash va real vaqt rejimida nazoratni taʼminlash uchun yetarli emas. Bu esa auditorlik faoliyatida IT yechimlari va elektron audit tizimlarini keng miqyosda joriy etish, ularning samaradorligini baholash hamda takomillashtirish boʻyicha amaliy mexanizmlarni ishlab chiqishni dolzarb muammoga aylantirmoqda. Mazkur tadqiqot aynan shu boʻshliqlarni toʻldirish, zamonaviy texnologiyalarning auditdagi imkoniyatlarini oʻrganish va ularni Oʻzbekiston sharoitiga moslashtirishga qaratilganligi bilan muhim ahamiyat kasb etadi. Axborot texnologiyalarining audit jarayonlariga integratsiyalashuvi va elektron audit tizimlarining rivojlanishi jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Jumladan, **Vasudevan & Dhillon (2018)** oʻz tadqiqotida sunʼiy intellekt va mashinani oʻrganishning audit sifatini oshirishdagi salohiyatini oʻrgandi, moliyaviy hisobotlardagi anomaliyalarni aniqlashda neyron tarmoqlarning yuqori samaradorligini isbotladi [4]. **Alles, Kogan & Vasarhelyi (2019)** esa doimiy audit (Continuous Audit) konsepsiyasini ri ...