KURS ISHI

KIRISH Distopik adabiyot bugungi global miqyosda murakkab ijtimoiy-siyosiy va texnologik o‘zgarishlar fonida alohida dolzarblik kasb etmoqda. Masalan, 2023-yilda sun’iy intellektga oid xavflar va axloqiy muammolar bo‘yicha global muhokamalarning hajmi 2020-yilga nisbatan 45% ga o‘sdi [1]. Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2022-yilgi hisobotiga ko‘ra, raqamli kuzatuv texnologiyalaridan foydalanish dunyo bo‘yicha o‘rtacha 30% ga oshgan [2], bu esa shaxs erkinligi va shaxsiy daxlsizlik masalalarini yana bir bor kun tartibiga olib chiqmoqda. O‘zbekistonda ham axborot texnologiyalari va raqamli platformalar faol rivojlanmoqda, bu esa kelajakdagi ijtimoiy modellarning salbiy oqibatlari haqida chuqur tahlil o‘tkazish zaruratini keltirib chiqaradi. 2023-yilda O‘zbekiston Respublikasida internet foydalanuvchilari soni 35 milliondan oshib [3], raqamli texnologiyalar hayotning barcha jabhalariga kirib bormoqda, shu bilan birga potentsial xavflar ham kuchaymoqda. Aldous Huxleyning “G‘oyat chiroyli yangi dunyo” romani zamonaviy jamiyat uchun ayniqsa muhimdir, chunki u ilmiy-texnik taraqqiyotning insoniylikka ta’sirini chuqur o‘rganadi. Roman evgenika, konditsionerlash va totalitar nazorat kabi tushunchalarni badiiy shaklda ochib berish orqali, texnologik yutuqlarning etik va ijtimoiy xavflarini oldindan bashorat qiladi. Bugungi kunda genom tahrirlash texnologiyalari (CRISPR kabi) rivojlanib borayotgani [5], sun’iy intellektning jamiyatga integratsiyalashuvi va global nazorat mexanizmlarining kuchayishi shaxs erkinligi, inson qadri va jamiyatning ma’naviy asoslariga tahdid solishi mumkin. Ushbu asar, insoniyatning texnologik taraqqiyotga ko‘r-ko‘rona intilishi natijasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ijtimoiy buzilishlar va ma’naviy qashshoqlik haqida ogohlantirish sifatida dolzarbligini saqlab qolmoqda. Undagi muammolar, jumladan, sun’iy intellekt nazorati ostidagi jamiyatlar, genetik manipulyatsiyalar, iste’molchilik madaniyatining ustunligi va individualizmning yo‘qolishi kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan va chuqur ilmiy tahlilni talab qiladi. Aldous Huxleyning ijodi va “G‘oyat chiroyli yangi dunyo” romani xalqaro adabiyotshunoslikda keng o‘rganilgan. Masalan, Neil Postman (1985) o‘zining “O‘limga kulib” asarida Huxleyning totalitar nazoratdan ko‘ra madaniy nazorat va ko‘ngilxushlik orqali jamiyatni boshqarish kontseptsiyasini J. Orwellning “1984” asari bil ...