KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda raqamli xizmatlardan foydalanuvchilar soni 18 milliondan oshib, internet penetratsiyasi 82% ga yetdi [1]. Elektron hukumat portali orqali ko‘rsatilgan xizmatlar hajmi yiliga 20% dan ortiq o‘sishni ko‘rsatmoqda, bu esa axborot xavfsizligi masalalarining dolzarbligini yanada oshiradi [2]. Global miqyosda kiberxavfsizlik bozorining hajmi 2023-yilda taxminan 172 milliard dollarni tashkil etdi va 2028-yilga borib bu ko‘rsatkich 298 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu har yili o‘rtacha 14,5% o‘sishni anglatadi [3]. Ushbu raqamlar autentifikatsiya jarayonlarining nafaqat qulay, balki maksimal darajada xavfsiz bo‘lishi zarurligini taqozo etadi. Ayniqsa, QR kod texnologiyasi asosida qurilgan autentifikatsiya mexanizmlari jadal rivojlanib, moliyaviy tranzaksiyalar, davlat xizmatlari va korporativ tizimlarga kirishda keng qo‘llanila boshladi, bu esa ularning afzalliklari va potentsial tahdidlarini har tomonlama o‘rganishni muhim qilib qo‘yadi. Bugungi kunda raqamli makonda shaxsiy ma’lumotlarning himoyasi va tranzaksiyalarning xavfsizligi global miqyosda eng dolzarb muammolardan biridir. Autentifikatsiya tizimlari bu himoyaning asosiy bosqichi hisoblanadi. An’anaviy parol va login tizimlari fishing hujumlari, parollarni buzish va boshqa kiber tahdidlarga nisbatan zaifliklarga ega. Masalan, 2022-yilda global miqyosda kiberhujumlarning 30% dan ortig‘i zaif autentifikatsiya mexanizmlari orqali amalga oshirilgan [5]. Shu bois, QR kod texnologiyasiga asoslangan autentifikatsiya usullari joriy etilishi, bir tomondan, foydalanuvchi tajribasini soddalashtirsa, ikkinchi tomondan, qo‘shimcha xavfsizlik choralarini talab qiladi. Ushbu mavzu nafaqat texnologik innovatsiyalar nuqtai nazaridan, balki kiberxavfsizlik tahdidlari, huquqiy me’yorlar va iqtisodiy samaradorlikni baholash kontekstida ham chuqur tahlilni talab etadi. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida raqamlashtirish jarayonlari jadal kechayotgan bir paytda QR kod orqali autentifikatsiyani joriy etishning mavjud muammolari va ularga yechimlar topish katta ahamiyatga ega. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga nazar tashlasak, QR kodga asoslangan autentifikatsiya mexanizmlari xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, **S. Chen va uning jamoasi (2018)** o‘z tadqiqotlarida mobil qurilmalar yordamida QR kod asosida ikki faktorli autentifikatsiyani amalga os ...