KURS ISHI

KIRISH Qadimiy sivilizatsiyalar merosini o'rganish va tahlil qilish O'zbekiston tarixshunosligining eng dolzarb yo'nalishlaridan biridir. Mamlakatimizda, Markaziy Osiyo mintaqasida joylashganligi sababli, turli xalqlar va madaniyatlar chorrahasida bo'lgani bois, qadimiy yozma manbalarning o'rni beqiyosdir. Xususan, jahon sivilizatsiyasi, madaniyatining rivojida muhim o'rin tutgan, qadimiy eron xalqlarining dunyoqarashini aks ettiruvchi "Avesto" matnlarining umumiy qiymati milliardlab dollarlik madaniy merosni tashkil etadi, ammo uning tarixiy-madaniy, ijtimoiy-iqtisodiy jihatlarini O'zbekiston kontekstida tadqiq etish hali ham o'zining to'liq yechimini topganicha yo'q. O'zbekiston Respublikasi Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi hududida antik davr manbalarini o'rganish bo'yicha eng rivojlanish imkoniyatini beradi bo'lgan davlatlardan biri bo'lib, har yili madaniy merosni tadqiq etishga yo'naltirilgan loyihalar qiymati 2023-yilda 100 mlrd so'mdan oshdi [1]. Shu bilan birga, "Avesto" kabi qadimiy yozma manbalarning O'zbekiston hududidagi antik davr ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, siyosiy tuzilmalari va madaniy aloqalarini tushunishdagi roli atroflicha o'rganilmagan. Mazkur dissertatsiya ushbu bo'shliqlarni to'ldirishga qaratilgan bo'lib, "Avesto"ning tarixiy manba sifatidagi o'rnini chuqur tahlil qilish orqali O'zbekiston hududidagi qadimiy ijtimoiy-siyosiy jarayonlarni yangicha yondashuvlar asosida o'rganishga zamin yaratadi. "Avesto"ning tarixiy manba sifatidagi o'rni dunyo miqyosida keng tadqiq etilgan bo'lib, ko'plab olimlar ushbu muqaddas kitobning turli jihatlarini o'rganishgan. Masalan, Mary Boyce o'zining ko'p yillik izlanishlarida "Avesto" matnlarining zardushtiylik dinining rivojlanishi, Eron xalqlarining ijtimoiy tuzilmasi va urf-odatlarini tushunishdagi muhimligini isbotlagan [2]. Richard Frye "Avesto"ni qadimiy eron xalqlari, jumladan, sug'dlar, xorazmliklar va saklar madaniyatini o'rganish uchun asosiy manba sifatida ko'rib, uning tilshunoslik va etimologiya borasidagi ahamiyatini ta'kidlagan [3]. Shimoliy Amerika tadqiqotchisi Shaul Shaked "Avesto"ning falsafiy va diniy mazmunini tahlil qilib, undagi yaxshilik va yomonlik kurashi, tabiat kuchlariga e'tiqod kabi g'oyalarning qadimiy dunyoqarashga ta'sirini ko'rsatgan [4]. Hindistonlik sharqshunos R.C. Majumdar esa "Avesto" tilini o'rganish orqali hind-eron tillarining ajdod tilini aniqlashga oid nazari ...