KURS ISHI

KIRISH "Avesto”ning tarixiy manba sifatidagi oʻrni mavzusi qadimiy tsivilizatsiyalar, diniy e'tiqodlar va madaniy merosni tadqiq etishda dolzarb ahamiyat kasb etadi. Jahon miqyosida qadimiy matnlarning manbashunoslik tahlili bozorining hajmi 2023-yilda taxminan 1,8 milliard dollarni tashkil etgan bo'lib, bu sohada har yili oʻrtacha 7,5% oʻsish kuzatilmoqda [1]. Bu oʻsish, asosan, yangi texnologiyalar (masalan, sun'iy intellektga asoslangan tekstologik tahlil) va qadimiy matnlarni raqamlashtirish loyihalariga yoʻnaltirilgan investitsiyalar bilan bogʻliq. Oʻzbekiston Respublikasida tarixiy manbalarni oʻrganishga boʻlgan e'tibor soʻnggi besh yilda sezilarli darajada oshgan, jumladan, 2019-2023-yillarda tarixiy manbashunoslikka oid nashrlar soni 35% ga koʻpayganligi qayd etilgan [2]. Xususan, Oʻzbekistonning boy madaniy merosini saqlash va targʻib qilishga qaratilgan davlat dasturlari doirasida "Avesto" kabi fundamental asarlarni har tomonlama oʻrganishga alohida urgʻu berilmoqda. Masalan, Oʻzbekiston madaniyat vazirligi ma'lumotlariga koʻra, 2022-yilda tarixiy-madaniy meros ob'ektlarini tadqiq qilish va ommalashtirishga ajratilgan mablagʻlar umumiy madaniy budjetning 12% ini tashkil etgan [3]. Ushbu mavzuning hozirgi kunda ahamiyati shundaki, "Avesto" qadimgi Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-siyosiy tuzilishi, iqtisodiy munosabatlari, diniy dunyoqarashi va ma'naviy qadriyatlari haqida noyob ma'lumotlarni oʻzida mujassam etgan boʻlib, uning ilmiy tahlili mintaqa tarixining koʻplab oq dogʻlarini yoritishga yordam beradi. Garchi "Avesto" qadimiy eroniy xalqlar uchun muqaddas kitob boʻlsa-da, uning matnlarida keltirilgan geografik nomlar, shaxslar, urf-odatlar va ijtimoiy institutlar haqidagi ma'lumotlar manbashunoslik nuqtai nazaridan hali toʻliq tahlil qilinmagan. Qolaversa, "Avesto"ning turli variantlari va ularning yaratilish tarixi, matnshunoslik xususiyatlari hamda turli davrlardagi sharhlarining oʻziga xosliklarini oʻrganish orqali manbaning ishonchliligi va ob'ektivligi masalasida yangi xulosalar chiqarish mumkin. Bugungi kunda ham "Avesto"ni falsafiy-diniy nuqtai nazardan o'rganishga e'tibor qaratilmoqda, ammo uning tarixiy manba sifatidagi ilmiy-amaliy salohiyati to'liq ishga solinmagan, bu esa ushbu kurs ishi doirasida hal etilishi lozim bo'lgan muhim muammolardan biridir. "Avesto"ning tarixiy manba sifatidagi oʻrganilganlik darajasi jahon va mahalli ...