KURS ISHI

KIRISH Avtomobil transportida xavfli yuklarni tashishga boʻlgan global talab 2023-yilda 278,9 milliard dollarni tashkil etgan boʻlib, 2030-yilga borib bu koʻrsatkich 426,1 milliard dollarga yetishi va yillik oʻrtacha oʻsish surʼati (CAGR) 6,2% ni tashkil etishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu oʻsish sanoatning kengayishi, kimyo va neft-kimyo mahsulotlariga boʻlgan yuqori talab, shuningdek, logistika tarmoqlarining rivojlanishi bilan bogʻliq. Oʻzbekiston Respublikasida avtomobil transporti orqali xavfli yuk tashish hajmi 2023-yilda 2,5 million tonnadan oshgan boʻlib, bu umumiy yuk tashish hajmining qariyb 4,7 foizini tashkil etadi [2]. Energetika, kimyo va farmatsevtika sanoati Oʻzbekiston iqtisodiyotining asosiy tarmoqlaridan biri boʻlganligi sababli, ularning barqaror ishlashi xavfsiz va samarali yuk tashish tizimiga bevosita bogʻliq. Soʻnggi yillarda respublikada kimyoviy moddalar, neft mahsulotlari va gazni tashish boʻyicha ehtiyojlarning ortishi bilan birga, bu jarayonda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan avariya xavflari ham jiddiy tashvish uygʻotmoqda. Masalan, 2022-yilda Oʻzbekistonda xavfli yuk tashish bilan bogʻliq 35 ta avariya holati qayd etilgan boʻlib, bu holatlarda oʻrtacha 12 kishi jabrlangan va iqtisodiyotga 700 million soʻmdan ortiq zarar yetkazilgan [3]. Bu raqamlar xavfli yuklarni avtomobil transportida tashish tizimida xavfsizlikni taʼminlash, risklarni kamaytirish va samaradorlikni oshirish masalasining naqadar dolzarb ekanligini koʻrsatadi. Hozirgi kunda xavfli yuklarni tashish tizimida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Bularga, birinchi navbatda, avtotransport vositalarining texnik holatini muntazam nazorat qilish va ularni modernizatsiya qilish yetishmovchiligi kiradi. Aksariyat yuk tashuvchi kompaniyalarda eski va eskirgan avtomobillar parkidan foydalanilayotgani avariya xavfini oshiradi. Ikkinchidan, haydovchilarning malakasi va ularga xavfsizlik qoidalari boʻyicha beriladigan treninglar darajasi xalqaro standartlarga toʻliq mos kelmaydi. Uchinchidan, xavfli yuklarni tashish marshruti tanlash, xavfsizlik choralarini baholash va favqulodda vaziyatlarga tayyorlanish boʻyicha tizimli yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Toʻrtinchidan, zamonaviy texnologiyalardan, masalan, GPS kuzatuv tizimlari, sensorlar va avtomatlashtirilgan xavfsizlik boshqaruvi tizimlaridan foydalanish darajasi past. Ushbu kamchiliklar nafaqat inson salomat ...