KURS ISHI

KIRISH Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi va raqamli transformatsiyaning keng ko'lamli joriy etilishi natijasida dunyodagi kiberxavfsizlik bozorining hajmi 2023-yilga kelib 200 milliard dollardan oshdi va kelgusi besh yilda yillik 12% dan ortiq o'sish sur'atini saqlab qolishi prognoz qilinmoqda [1]. O'zbekistonda ham axborot xavfsizligiga bo'lgan ehtiyoj keskin ortib bormoqda; 2023-yil yakunlari bo'yicha, mamlakatdagi internet foydalanuvchilari soni 26 milliondan oshdi, bu aholining 76% ni tashkil etadi [2], va bu ularning axborot tizimlariga va ma'lumotlariga bo'lgan tahdidlarga nisbatan zaifligini oshiradi. Kiberjinoyatlar sonining ko'payishi, davlat va xususiy sektor obyektlarining himoyalanganlik darajasi, hamda shaxsiy ma'lumotlarning maxfiyligini ta'minlash bo'yicha global muammolar axborot xavfsizligi sohasidagi tadqiqotlarni dolzarb va zaruriy vazifaga aylantirmoqda. Hozirgi vaqtda axborot tizimlarining murakkabligi va xavf-xatarning global xarakteri tufayli, mavjud himoya mexanizmlari ko'pincha yetarli bo'lmayapti, bu esa ma'lumotlar buzilishi va boshqa turdagi kiberhujumlarning oqibatlarini yumshatish uchun yangi ilmiy va amaliy yechimlarni ishlab chiqishni taqozo etadi. Axborot xavfsizligi muammolari jahon miqyosida ko'plab tadqiqotchilar tomonidan o'rganilgan. Masalan, R. Rivest (1978) o'zining kriptografik algoritmlar bo'yicha ishlarida ma'lumotlar maxfiyligini ta'minlashning nazariy asoslarini ishlab chiqqan. L. Adleman, A. Shamir va R. Rivest (1978) tomonidan taklif qilingan RSA shifrlash algoritmi bugungi kunda keng qo'llaniladigan moslashuvchan va ishonchli kriptografik tizimlarning prototipi hisoblanadi. D. Denning (1982) axborot xavfsizligi modelini taklif qilib, tizimga kirishni boshqarishning rasmiy usullarini ishlab chiqqan. Ushbu fundamental tadqiqotlar kiberxavfsizlikning nazariy asoslarini tashkil etadi. Shu bilan birga, P. Zimmermann (1991) PGP (Pretty Good Privacy) dasturini yaratib, elektron pochta xabarlarining shifrlash va imzolash orqali xavfsizligini ta'minlashning amaliy yechimini taklif etdi. Hozirgi kunda esa, keng tarqalgan tahdidlarga qarshi kurashish uchun yangi dasturiy ta'minotlar va xavfsizlik protokollari doimiy ravishda ishlab chiqilmoqda. O'zbekistonda axborot xavfsizligi sohasidagi tadqiqotlar ham faollashgan. Professor A.A. Abdullayev (2015) axborot xavfsizligi tizimlarini loyihalash va tahlil qili ...