KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatimizda axloqiy va ma’naviy-ma’rifiy tarbiya yo‘nalishidagi davlat dasturlariga jami 1,2 trln so‘mdan ortiq mablag‘ ajratilgan bo‘lib [1], bu sohaning strategik ahamiyatidan dalolat beradi. Shuningdek, Jahon Bankining 2022-yilgi hisobotlarida qayd etilishicha, globallashuv sharoitida yoshlar o‘rtasidagi destruktiv g‘oyalar ta’sirini kamaytirish va umuminsoniy qadriyatlarni singdirishga yo‘naltirilgan ta’lim loyihalariga jahon miqyosida 27 mlrd AQSH dollari sarmoya kiritilgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar axloqiy tarbiya jarayonlarining nafaqat milliy, balki global miqyosda ham ustuvor vazifa ekanligini, ayniqsa, O‘zbekiston kabi tez rivojlanayotgan davlatlarda bu sohadagi investitsiyalarning o‘sib borishini ko‘rsatadi. Milliy o‘quv dasturlarida axloqiy komponentlarni kuchaytirishga qaratilgan harakatlar natijasida, so‘nggi besh yilda o‘quvchilarning ijtimoiy-axloqiy kompetensiyalari o‘rtacha 12% ga yaxshilangani qayd etilgan [3], ammo bu hali ham yetarli emas. Bugungi kunda jamiyatda yuz berayotgan tezkor o‘zgarishlar, axborot texnologiyalarining kengayishi va globallashuv jarayonlari yoshlarning qadriyatlar tizimiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, axloqiy tarbiya jarayonida yangicha yondashuvlar va samarali mexanizmlarni joriy etishni taqozo etadi. Mavjud ta’lim tizimlarida axloqiy tarbiya ko‘pincha an’anaviy usullar bilan cheklanib qolmoqda, bu esa uning zamonaviy yoshlar orasida samaradorligini pasaytirmoqda. Xususan, O‘zbekistonda yoshlar o‘rtasida milliy qadriyatlarga hurmatni singdirish, ularda vatanparvarlik, insonparvarlik, bag‘rikenglik kabi fazilatlarni shakllantirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Bu borada buyuk mutafakkirlar merosidan, ayniqsa, Alisher Navoiyning beqiyos ijodidan foydalanish imkoniyatlari to‘liq ochib berilmagan. Uning asarlaridagi chuqur axloqiy-falsafiy g‘oyalar bugungi yoshlar uchun qanday qilib yanada jozibador va tushunarli tarzda yetkazilishi mumkinligi masalasi hal etilmagan asosiy muammolardan biridir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, axloqiy tarbiya nazariyasi xalqaro miqyosda ko‘plab yetuk olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Masalan, Lourens Kolberg (Lawrence Kohlberg) (1971) o‘z tadqiqotlarida axloqiy rivojlanishning oltita bosqichini ishlab chiqib [5], insonning axloqiy xulq-at ...