KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon madaniy meros ob’ektlarini saqlash va ulardan samarali foydalanish global iqtisodiyotda muhim oʻrin egallab, har yili taxminan 1,5 trillion dollarlik sayyohlik sanoatining ajralmas qismiga aylanmoqda [1]. YuNESKO ma’lumotlariga koʻra, butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan ob’ektlarga tashrif buyuruvchilar soni soʻnggi oʻn yillikda oʻrtacha 25% ga oʻsgan boʻlib, bu madaniy turizmning iqtisodiy oʻsishdagi salohiyatini yaqqol koʻrsatadi [2]. Oʻzbekiston Respublikasida madaniy merosni asrash va undan turizmda foydalanish boʻyicha salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda. Oʻzbekiston Turizm qoʻmitasi hisobotlariga koʻra, soʻnggi besh yilda mamlakatimizga tashrif buyurgan xorijiy sayyohlar soni oʻrtacha 30% ga oshgan boʻlib, bu oʻsishning asosiy qismi madaniy-tarixiy ob’ektlar bilan bogʻliqdir [3]. Xususan, respublikaning madaniy meros obyektlariga qaratilgan investitsiyalar hajmi 2023-yilda 50 million dollardan oshdi, bu esa sohaning barqaror rivojlanishiga zamin yaratmoqda [4]. Shu nuqtai nazardan, Axmad Yassaviy maqbarasi kabi noyob me’moriy yodgorliklarning chuqur ilmiy tadqiqoti nafaqat ularning tarixiy va madaniy qadriyatini toʻliq anglash, balki ularni kelajak avlodlar uchun saqlab qolish va global miqyosda targʻib qilish uchun yangi yondashuvlarni ishlab chiqishda muhimdir. Hozirda madaniy meros ob’ektlarini boshqarishda mavjud boʻlgan muammolar qatoriga moliyaviy resurslarning cheklanganligi, zamonaviy texnologiyalardan yetarli darajada foydalanilmasligi, ilmiy tadqiqotlarning bir tizimga solinmaganligi hamda madaniy ob’ektlarni saqlash va rivojlantirish boʻyicha uzoq muddatli strategiyalarning mukammal emasligi kiradi. Ushbu muammolarni hal etish, maqbaraning memoriy tarxi va madaniy qadriyatlarini har tomonlama tahlil qilish, zamonaviy boshqaruv modellarini qoʻllash hamda uning barqaror rivojlanishini taʼminlash uchun innovatsion yechimlar taklif etish dolzarb ilmiy va amaliy zaruratdir. Axmad Yassaviy maqbarasining meʼmoriy tarxi va madaniy tahlili mavzusi nafaqat Oʻzbekiston, balki jahon ilmiy doiralarida ham katta qiziqish uygʻotgan. Jahon olimlari orasida G.A. Pugachenkova (1965) oʻzining "Oʻrta Osiyo meʼmorchilik sanʼati" asarida maqbaraning qurilish tarixi, meʼmoriy uslubi va tuzilishini batafsil oʻrganib, uning XIV asr oxiri Markaziy Osiyo meʼmorchiligining choʻqqisi ekanligini isbotladi [5]. J. S. Blake (1987) "Islamic ...