KURS ISHI

KIRISH Bank tizimi har qanday zamonaviy iqtisodiyotning qon tomiri bo'lib, pul-kredit siyosatini amalga oshirish, investitsiyalarni rag'batlantirish va iqtisodiy o'sishni ta'minlashda fundamental rol o'ynaydi. O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2023-yil yakuni bo'yicha ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekistonda banklarning umumiy aktivlari 650 trillion so'mdan oshdi [1]. Kredit portfelining hajmi 450 trillion so'mga yetgan bo'lib, o'sish sur'ati yiliga o'rtacha 20% ni tashkil etmoqda [1]. Global miqyosda esa, bank sektori aktivlari 2023-yilda qariyb 150 trillion AQSh dollarini tashkil etib, jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 150 foiziga tengdir [2]. Fintech kompaniyalarning bozor ulushi esa 2022-yildan 2023-yilga qadar 15% ga o'sgan bo'lib, bu raqamli transformatsiyaning bank tizimiga ko'rsatayotgan ta'sirini yaqqol ko'rsatib turibdi [3]. Ushbu raqamlar bank tizimining mamlakat iqtisodiyotidagi hal qiluvchi ahamiyatini va uning global tendensiyalar bilan uyg'unligini tasdiqlaydi. Hozirgi sharoitda bank tizimi, ayniqsa, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda, bir qator dolzarb muammolar bilan to'qnash kelmoqda. Jumladan, kredit portfeli sifatini oshirish, xatarlarni samarali boshqarish, moliyaviy inklyuzivlikni kengaytirish va raqamli transformatsiyani jadallashtirish kabi masalalar alohida ahamiyat kasb etadi. Aksariyat aholi va kichik biznes subyektlarining moliyaviy xizmatlarga to'liq kirisha olmasligi, bank xizmatlari sifatini oshirish zarurati, shuningdek, moliyaviy barqarorlikni ta'minlashda makroprudensial siyosatning rolini kuchaytirish bo'yicha aniq mexanizmlarning yetishmasligi mazkur mavzuning bugungi kundagi dolzarbligini yanada oshiradi. Bu esa bank tizimining funksional samaradorligini oshirish bo'yicha kompleks yechimlarni talab qiladi. Bank tizimining nazariy asoslari va rivojlanish tendensiyalari jahon miqyosida ko'plab nufuzli olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, J. Stiglitz va B. Greenwald (2003) asimmetrik axborot sharoitida banklarning iqtisodiyotdagi rolini tahlil qilib, moliyaviy bozorlardagi nosozliklar va ularni bartaraf etish yo'llarini ko'rsatib berishgan [4]. R. Merton (1974) option pricing modelini ishlab chiqish orqali moliyaviy xavflarni baholashning fundamental nazariy asoslarini yaratdi, bu esa banklarning risk menejmentida keng qo'llaniladi [5]. A. Berger va L. Mester (1997) banklarning samaradorlig ...