KURS ISHI

KIRISH Beton tarkibida to'ldiruvchilar odatda hajmining taxminan 70-80 foizini tashkil etadi, shu sababli betonning mustahkamligi, deformatsiyaviy xossalari, zichligi va chidamliligi ko'p jihatdan donador karkasning sifatiga bog'liq bo'ladi. Sement toshi to'ldiruvchi donalarini bog'lab turadi, lekin yuk ko'tarish karkasini aynan to'ldiruvchi hosil qiladi. Donalarning shakli, yuza g'ovakligi, donadorlik tarkibi va tarkibidagi zararli aralashmalar aralashmaning suv talabiga, sement sarfiga va qotgan betonning bir jinsliligiga bevosita ta'sir qiladi [1]. Shuning uchun to'ldiruvchi turini tanlash beton tarkibini loyihalashning dastlabki va eng mas'uliyatli bosqichlaridan biri hisoblanadi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, O'zbekistonda uy-joy, yo'l, sanoat va infratuzilma qurilishining kengayishi sifatli to'ldiruvchilarga bo'lgan ehtiyojni oshirmoqda. Tabiiy qum va shag'al konlari hududlar bo'yicha notekis joylashgan, ularning donadorlik tarkibi va loyqa-gil zarrachalari miqdori bir xil emas. Natijada qurilish maydonlarida ko'pincha tarkibi barqaror bo'lmagan material ishlatiladi, bu esa sement sarfining ortishiga va beton sifatining o'zgaruvchanligiga olib keladi. Shakllangan tosh, yengil to'ldiruvchilar va qayta ishlangan to'ldiruvchilardan foydalanish imkoniyatlari ham mahalliy sharoitda yetarlicha tizimlashtirilmagan. Bu turlarni qiyosiy baholash va ularni aniq vazifaga moslab tanlash bo'yicha amaliy tavsiyalarga ehtiyoj saqlanib qolmoqda. Mavzu xorijiy va mahalliy mutaxassislar tomonidan turli jihatlardan o'rganilgan. Beton texnologiyasining umumiy nazariy asoslari, aralashma tarkibini tanlash va to'ldiruvchi donadorligining rolini Yu.M. Bajenov o'z asarida tizimli yoritgan [1]. Beton xossalarining to'ldiruvchi xususiyatlariga bog'liqligini, jumladan suv yutuvchanlik, donalar shakli va o'tish zonasining ta'sirini A.M. Nevill tahlil qilgan [12]. P.K. Mehta va P.J.M. Monteyro betonning mikrotuzilishini, to'ldiruvchi bilan sement toshi chegarasidagi o'tish zonasini va ishqor-silikat reaksiyasi kabi yemirilish jarayonlarini o'rgangan [11]. Beton aralashmalarini loyihalash va sifatini nazorat qilish amaliyoti S.H. Kosmatka va M.L. Uilson asarida to'ldiruvchi turlari bo'yicha tavsiyalar bilan bayon etilgan [10]. M.L. Gambxir to'ldiruvchilarning fizik-mexanik xossalarini, elak tahlili usullarini va ularning beton xossalariga ta'sirini ko'rib chiqqan [9]. Mahalli ...