KURS ISHI

KIRISH Axborot texnologiyalari sohasi global miqyosda jadal rivojlanib bormoqda, uning muhim tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan yarimo‘tkazgichlar bozori 2023-yilda 573 milliard AQSh dollariga yetgan bo‘lsa, 2030-yilga borib 1 trilyon AQSh dollaridan oshishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sishdagi asosiy harakatlantiruvchi kuchlardan biri mikroelektronikadagi xotira va protsessor komponentlarining takomillashuvidir. O‘zbekistonda ham raqamlashtirish strategiyasi doirasida mikroelektronika sanoatini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Masalan, 2023-yilda O‘zbekistonning IT-eksporti 300 million AQSh dollaridan oshib, o‘tgan yilga nisbatan 2,5 barobar o‘sishni ko‘rsatdi [2]. Bu o‘sish, jumladan, elektron komponentlarga bo‘lgan ichki va tashqi talabning ortishi bilan bog‘liq bo‘lib, bistabil yacheykalarning, ya’ni ikki barqaror holatga ega elektron sxemalarning samaradorligi va ishonchliligi ushbu taraqqiyotning fundamental omillaridan biridir. Respublikamizda sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar va blokcheyn kabi ilg‘or texnologiyalarni joriy etish uchun kuchli apparat bazasiga ehtiyoj yuqori bo‘lib, bistabil yacheykalar ushbu bazaning ajralmas qismini tashkil etadi. Axborot texnologiyalarining hozirgi bosqichida tizimlarning tezligi, energiya samaradorligi va hajmi bo‘yicha talablar tobora oshib bormoqda. Bistabil yacheykalar bu talablarni qondirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi, chunki ular raqamli mantiqiy sxemalar, xotira qurilmalari (masalan, SRAM) va mikroprotsessorlarning asosini tashkil etadi [3]. Ushbu texnologiyaning dolzarbligi, ayniqsa, ma’lumotlarni saqlash tezligi va qayta ishlash quvvati muhim bo‘lgan zamonaviy ma’lumotlar markazlari, yuqori unumdorlikdagi hisoblash tizimlari va mobil qurilmalarda yaqqol namoyon bo‘ladi. Biroq, bistabil yacheykalarni loyihalashda quvvat iste’moli, kechikish va shovqinlarga chidamlilik kabi jiddiy muammolar mavjud. Ayniqsa, tranzistorlarning o‘lchami kichraygani sari kvant effekti va metastabil holatga tushish xavfi ortib, tizimning barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin [4]. Ushbu kurs ishi aynan shu muammolarni o‘rganish va ularga yechim topishga qaratilgan bo‘lib, bistabil yacheykalarning nazariy asoslarini tahlil qilish, ularni amaliyotda qo‘llash imkoniyatlarini baholash va mavjud kamchiliklarni bartaraf etishga hissa qo‘shishga intiladi. Bistabil yacheykalar sohasidagi ilmiy tadqiqotlar uzoq ...