KURS ISHI

KIRISH Temir yoʻl transportida zamonaviy avtomatika va telemexanika tizimlari, xususan, Boshqarish, Monitoring va Rostlash Markazlari (BMRM) faoliyatining uzluksizligi va samaradorligi elektr taʼminoti tizimining ishonchliligi bilan bevosita bogʻliqdir. Oʻzbekiston Respublikasida temir yoʻl tarmogʻining elektrifikatsiya darajasi soʻnggi yillarda sezilarli oshdi va 2023-yil yakunlari boʻyicha jami temir yoʻllarning 35,6% ini tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich, "Oʻzbekiston temir yoʻllari" AJ tomonidan 2030-yilgacha elektrlashtirilgan uchastkalar ulushini 50% ga yetkazish strategiyasi doirasida yiliga oʻrtacha 3-5% ga oʻsib bormoqda [2]. BMRM tizimlari, ayniqsa, murakkab stansiya yoʻllarida, masalan, 75 ta strelka va 97 ta svetoforga ega boʻlgan obʼyektlarda, ulkan hajmdagi axborotni qayta ishlash va katta miqdorda elektr energiyasini talab qiladi. Shuningdek, signalizatsiya tokining 25 Hz chastotasi va strelkali elektr yuritmalarining isitish tizimining mavjudligi elektr yuklamasini oshiradi, bu esa elektr taʼminotini toʻgʻri hisoblashni yanada dolzarb qiladi [3]. Hozirgi kunda BMRM tizimlarining energiya samaradorligini oshirish va uzluksizligini taʼminlash masalasi global miqyosda muhim ilmiy va amaliy muammo hisoblanadi. Mavjud elektr taʼminoti sxemalari, koʻpincha, eski meʼyorlar asosida loyihalashtirilgan boʻlib, zamonaviy BMRM qurilmalarining yuqori texnologik talablariga toʻliq javob bera olmaydi. Bu, ayniqsa, kutilmagan elektr uzilishlari, kuchlanishning keskin oʻzgarishi yoki avariyaviy holatlarda tizimning barqarorligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Shuningdek, temir yoʻl sohasida, ayniqsa yuqori tezlikda harakatlanuvchi poyezdlar uchun signalizatsiya tizimlarining uzluksiz ishlashi xavfsizlikning asosiy sharti hisoblanadi, va elektr taʼminotidagi har qanday uzilish halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkin [4]. Ushbu kurs ishi, BMRMning elektr taʼminotini hisoblash orqali energiya isteʼmolini optimallashtirish, tizim ishonchliligini oshirish va operatsion xarajatlarni kamaytirishga qaratilgan amaliy yechimlarni taklif qilish zarurati bilan belgilanadi. Mavzu boʻyicha xalqaro miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. Smith (2018) temir yoʻl signalizatsiya tizimlarida mikrogrid texnologiyalaridan foydalanish boʻyicha eksperimental modelni taklif qilib, elektr taʼminoti ishonchliligini 20% ga oshirish imkoniyatlarini koʻrsatd ...