KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda bolalar va o'smirlar orasida psixik buzilishlar tarqalishi so'nggi yillarda sezilarli darajada oshgan bo'lib, Statistika agentligining 2023-yilgi ma'lumotlariga ko'ra, bolalar ruhiy salomatligi bilan bog'liq shikoyatlar soni o'tgan besh yilga nisbatan o'rtacha 18% ga oshgan [1]. Xususan, giperaktivlik va diqqat yetishmovchiligi sindromi (GDYeS), autizm spektri buzilishlari (ASB) va xavotir buzilishlari kabi holatlar bo'yicha murojaatlar soni mos ravishda 20%, 25% va 15% ga o'sgani qayd etilgan [2]. Global miqyosda esa, Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma'lumotlariga ko'ra, 5-19 yoshli bolalarning qariyb 10-20 foizi psixik salomatlik muammolariga duch keladi, ularning aksariyati davolash va yordamga muhtoj bo'lib, bu raqamlar yuqori darajada e'tibor talab qiladi [3]. Ushbu statistik ko'rsatkichlar bolalar psixopatologiyasini chuqur o'rganish, uning diagnostikasi va korreksiyasiga klinik-psixologik yondashuvlarni takomillashtirish zaruriyatini yaqqol ko'rsatmoqda. Bolalar psixopatologiyasi muammosi jamiyat uchun nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan ham dolzarbdir, chunki bolalik davridagi psixik buzilishlar kelajakda shaxsning ijtimoiy moslashuviga, ta'lim olishiga va mehnat faoliyatiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bugungi kunda bu sohada bir qator hal etilmagan muammolar mavjud: birinchidan, psixik buzilishlarni erta aniqlash va aniq tashxislash mexanizmlari yetarli darajada rivojlanmagan; ikkinchidan, mavjud korreksion dasturlar har doim ham mahalliy sharoit va mentalitetga mos kelmaydi; uchinchidan, mutaxassislar (klinik psixologlar, psixoterapevtlar) va ota-onalar o'rtasidagi hamkorlik darajasi optimal emas [5]. Ushbu bo'shliqlar bolalardagi psixik buzilishlarning klinik-psixologik jihatdan chuqur tahlil qilinishini, diagnostika va korreksiya usullarini tizimlashtirishni, shuningdek, ularni O'zbekiston sharoitiga moslashtirishni taqozo etadi. Bolalar psixopatologiyasi sohasining nazariy va amaliy jihatlari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Masalan, Leo Kanner (1943) ilk bor "erta bolalik autizmi" tushunchasini ilmiy muomalaga kiritib, autizm spektridagi buzilishlarning klinik xususiyatlarini tasvirlab bergan [6]. Erik Erikson (1950) psixososial rivojlanish nazariyasini ishlab chiqib, bolalik davridagi inqirozlar va ularning shaxs rivojlanishiga ta'sirini tahlil qilgan, bu esa ...