KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, mamlakatimizda maktabgacha taʼlim muassasalarining qamrovi 2023-yil yakuni boʻyicha 75.2% ga yetgan boʻlib, bu 2017-yildagi 27.7% koʻrsatkichdan qariyb uch barobar oshganligini koʻrsatadi [1]. Ushbu ijobiy dinamika maktabgacha yoshdagi bolalarga berilayotgan taʼlim-tarbiya sifatiga boʻlgan eʼtiborni yanada kuchaytirish zaruratini taqozo etmoqda. Ayniqsa, global miqyosda axloqiy qadriyatlarning eroziyasi kuzatilayotgan, raqamli texnologiyalar bolalar dunyoqarashiga bevosita taʼsir koʻrsatayotgan bir davrda, ularni milliy va umumbashariy qadriyatlar asosida axloqiy tarbiyalash ustuvor vazifa boʻlib qolmoqda. BMTning Bolalar jamgʻarmasi (UNICEF) hisobotlariga koʻra, dunyo miqyosida bolalarda axloqiy-etik koʻnikmalarning shakllanishi boʻyicha oʻtkazilgan soʻrovnomalarda 10-14 yoshdagi bolalarning 35% ga yaqini adolat, halollik kabi tushunchalarni notoʻgʻri talqin qilishi aniqlangan [2]. Bu esa maktabgacha taʼlimda axloqiy tarbiyaning tizimli va ilmiy asoslangan yondashuvlar asosida tashkil etilishi naqadar muhim ekanligini koʻrsatadi. Bugungi kunda dunyo miqyosida axloqiy qadriyatlarning tez oʻzgarishi, globallashuv jarayonlarining taʼsiri, turli xil madaniyatlarning aralashuvi natijasida bolalarda oʻz-oʻzini anglash, milliy oʻzlikni saqlab qolish va umumbashariy qadriyatlarni oʻzlashtirishda muammolar yuzaga kelmoqda. Oʻzbekistonda ham xuddi shunday vaziyatni kuzatish mumkin, bunda bolalar zamonaviy axborot makonining cheksiz imkoniyatlari bilan birga, baʼzan salbiy taʼsirlariga ham duch kelmoqdalar. Anʼanaviy oilaviy qadriyatlar va taʼlim tizimlarining taʼsiri yetarli boʻlmagan hollarda, bolalarda altruizm, hurmat, masʼuliyat kabi axloqiy fazilatlar yetarlicha shakllanmayapti, bu esa jamiyatda ijtimoiy moslashuv muammolariga olib kelishi mumkin [3]. Shuningdek, mavjud oʻquv-tarbiya dasturlarida milliy meros va umumbashariy qadriyatlarni integratsiya qilish mexanizmlari yetarli darajada takomillashtirilmaganligi, pedagogik texnologiyalarning zamon talablariga javob bermasligi kabi masalalar hal etilmagan boʻlib, bu dolzarb muammolar kompleks yechimlarni talab etadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha xorijiy tadqiqotchilar orasida koʻplab muhim ishlar amalga oshirilgan. Masalan, J. Piaget (1932) oʻzining "Bolalarning axloqiy hukmi" asarida bolalarda axloqiy ...