KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligi darajasi xalqaro PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) tadqiqotlarining so‘nggi baholashlarida o‘rtacha 67% ni tashkil etgan bo‘lib [1], bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi o‘rtacha 85-90% lik ko‘rsatkichlardan sezilarli darajada past hisoblanadi [2]. Shu bilan birga, 2022-2023-o‘quv yilida mamlakatimizdagi umumta’lim maktablarida jami 6,5 milliondan ortiq o‘quvchi ta’lim olgan bo‘lib, ularning qariyb 2,5 million nafari boshlang‘ich sinflar hissasiga to‘g‘ri keladi [3]. Bu esa ona tili darslarining samaradorligini oshirish va o‘quvchilarning savodxonlik darajasini xalqaro standartlarga moslashtirish dolzarb vazifa ekanligini ko‘rsatadi. Ona tili darslariga qo‘yiladigan talablar va ularning amaliyotga tatbiq etilishi o‘quvchilarning nafaqat til ko‘nikmalarini, balki umumiy intellektual rivojlanishini ham belgilaydi. Hozirgi globallashuv va axborot asrida, o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash, tushunish va ijodiy yondashish ko‘nikmalarini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Boshlang‘ich sinflarda ona tilini o‘qitishdagi mavjud muammolar, xususan, eskirgan metodikalar, o‘quv materiallarining dolzarblikdan uzoqligi, o‘qituvchilarning kasbiy malakasini oshirishga yetarlicha e’tibor berilmasligi kabi omillar savodxonlik darajasining pasayishiga olib kelmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘quvchilarning savodxonlik darajasini oshirish bo‘yicha Milliy strategiyani tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori loyihasida (2024-yil) ta’kidlanishicha, boshlang‘ich sinflarda ona tili ta’limining sifatini oshirish, xalqaro tajribalarni o‘rganish va zamonaviy ta’lim standartlarini joriy etish orqali o‘quvchilarning o‘qish, yozish va tushunish qobiliyatini (Savodxonlik) sezilarli darajada yaxshilash mumkin. Shu bois, ushbu kurs ishi ona tili darslariga qo‘yiladigan talablarni chuqur tahlil qilish va ularni takomillashtirish bo‘yicha aniq tavsiyalar berishga qaratilgan bo‘lib, mamlakatimiz ta’lim tizimining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Xalqaro miqyosda Kognitivistik yondashuv asoschilaridan biri bo‘lgan Jean Piaget (1970) bolalarning til rivojlanishi ularning kognitiv bosqich ...