KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlar natijasida 2023-yilda axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalar sohasida yalpi qo‘shilgan qiymat 23,8 trillion so‘mga yetib, o‘tgan yilga nisbatan 22,5% o‘sishni ko‘rsatdi [1]. Boshlang‘ich ta’limda ma’lumotlar bilan ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish, bu borada muhim ahamiyat kasb etadi, chunki 2023-yil holatiga ko‘ra, mamlakatimizdagi umumta’lim maktablarida 6,5 milliondan ortiq o‘quvchi ta’lim olmoqda va ularning har biri kelajakda raqamli savodxonlikka ega bo‘lishi lozim [2]. Xalqaro miqyosda esa, ma’lumotlar savodxonligi ta’limi bozorining hajmi 2022-yilda 1,5 milliard AQSh dollarini tashkil etgan va 2028-yilga borib 4,8 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa ushbu yo‘nalishning global miqyosdagi dolzarbligini yaqqol ko‘rsatadi [3]. Ushbu raqamlar boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini yoshlikdan ma’lumotlar bilan ishlashga o‘rgatish zarurligini ta’kidlaydi, chunki bu ko‘nikmalar ularning kelajakdagi ijtimoiy-iqtisodiy hayotda muvaffaqiyatli ishtirok etishi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Bugungi kunda ma’lumotlar hajmining eksponensial o‘sishi, axborotni to‘g‘ri tahlil qilish, baholash va undan xulosa chiqarish qobiliyatini har qachongidan ham dolzarb qilib qo‘ydi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ushbu ko‘nikmalarni shakllantirish, ularning kognitiv rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatib, tanqidiy fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini rivojlantiradi. Ammo O‘zbekiston ta’lim tizimida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini ma’lumotlar bilan ishlashga o‘rgatish metodikasini takomillashtirish borasida hali ko‘plab hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, mavjud o‘quv dasturlarida ma’lumotlar savodxonligi komponentlarining yetarli emasligi, o‘qituvchilarning ushbu yo‘nalishdagi malakasi va metodik qo‘llanmalarning cheklanganligi kabi omillar ushbu jarayonni sekinlashtirmoqda. Bu esa, o‘quvchilarning axborotni mustaqil ravishda qayta ishlash va undan samarali foydalanish qobiliyatini cheklab qo‘yishi mumkin, natijada ular kelajakdagi murakkab raqamli muhitda to‘liq moslasha olmaydilar. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda bir qator yetuk olimlar tomonidan chuqur tadqiq etilgan. Masalan, D.J. Fink (2014) o‘z tadqiqotlarida ma’lumotlar savodxonligini maktabgacha yoshdagi bolalarga o‘rgatishning kognitiv asoslarini o‘rgangan va bu jaray ...