KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumta’lim maktablarida 6,5 milliondan ortiq o‘quvchi ta’lim olmoqda [1]. Bu ko‘rsatkich har yili o‘rtacha 3-5% ga o‘sib bormoqda, bu esa o‘qitish samaradorligini oshirish va boshlang‘ich tushunchalarni o‘zlashtirish sifatini ta’minlash borasidagi dolzarb masalalarni kun tartibiga qo‘yadi [2]. UNICEF tomonidan 2022-yilda o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, O‘zbekistondagi boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining 25% gacha bo‘lgan qismida o‘qish va yozish ko‘nikmalarida jiddiy muammolar kuzatilmoqda, bu esa ularning keyingi ta’lim jarayonida muvaffaqiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [3]. Xalqaro miqyosda esa ta’lim texnologiyalari bozori 2023-yilda 250 milliard AQSh dollaridan oshdi va 2030-yilga kelib bu ko‘rsatkich 800 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bunda vizualizatsiya va modellashtirish vositalari muhim o‘rin tutadi [4]. Ushbu statistik ma’lumotlar boshlang‘ich tushunchalarni shakllantirishda samarali usul va vositalarga, xususan, modellardan foydalanishga bo‘lgan ehtiyojni yaqqol ko‘rsatadi. Mazkur kurs ishi mavzusining dolzarbligi shundaki, ta’lim tizimida tushunchalarni abstrakt tarzda o‘rgatish ko‘pincha o‘quvchilarda ularni o‘zlashtirishda qiyinchiliklar tug‘diradi, bu ayniqsa boshlang‘ich ta’limda yaqqol namoyon bo‘ladi [5]. Pedagogik psixologiya va kognitiv rivojlanish nazariyalari bolalarning bilish jarayonlari konkret-obrazli fikrlashdan abstrakt fikrlashga o‘tish bosqichida ekanligini ta’kidlaydi [6]. Shu sababli, murakkab va abstrakt tushunchalarni soddalashtirilgan, ko‘rgazmali modellar orqali tushuntirish ularning samarali o‘zlashtirilishini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi [7]. Bugungi kunda maktab ta’limida qo‘llanilayotgan an’anaviy metodlar ko‘pincha o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlamaydi va ularning ichki motivatsiyasini uyg‘otmaydi, natijada o‘zlashtirish koeffitsienti past bo‘lib qolmoqda [8]. Boshlang‘ich tushunchalarni shakllantirishda modellardan foydalanish bu muammoga yechim bo‘lib, o‘quvchilarning mustaqil o‘rganish, tahlil qilish va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi [9]. Hozirgi kunda bu boradagi ilmiy-metodik yondashuvlar, ayniqsa O‘zbekiston ta’lim tizimi kontekstida, yetarli darajada o‘rganilmagan va tizimlashtirilmagan, bu esa ushbu tadqiqotning amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Bo ...