KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida kichik va o'rta biznes subyektlari soni 2023-yilda 496 mingdan oshgan bo'lib [1], bu mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 56% ini tashkil etmoqda [2]. Ushbu korxonalar samaradorligini oshirish va raqobatbardoshligini ta'minlashda boshqaruv hisobining roli tobora ortib bormoqda. Global miqyosda, McKinsey & Company hisobotiga ko'ra, boshqaruv hisobining raqamli transformatsiyasiga kiritilgan investitsiyalar 2025-yilga borib 150 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [3], bu esa korxonalarning o'rtacha rentabellik ko'rsatkichini 10-15% ga oshirishi mumkin [4]. O'zbekistonda esa, iqtisodiyotni liberallashtirish va xalqaro bozorlarga integratsiya jarayonlari fonida, korxonalarning xarajatlarni optimallashtirish, resurslardan samarali foydalanish va strategik qarorlar qabul qilishga bo'lgan ehtiyoji keskin oshdi. Bu esa boshqaruv hisobi tizimini nafaqat nazariy jihatdan o'rganish, balki amaliyotga chuqur tatbiq etish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Bugungi shiddatli raqobat sharoitida korxonalar uchun har bir moliyaviy qarorning oqibatlarini aniq tushunish hayotiy ahamiyat kasb etadi. An'anaviy moliyaviy hisobotlar, asosan, tashqi foydalanuvchilar (investorlar, soliq organlari) uchun mo'ljallangan bo'lib, ichki boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun yetarli tafsilotlarni taqdim etmaydi. Aynan shu nuqtada boshqaruv hisobi tizimi muhim vosita bo'lib xizmat qiladi, chunki u korxonaning ichki jarayonlarini, xarajatlar tuzilmasini, samaradorlik ko'rsatkichlarini chuqur tahlil qilish imkonini beradi. Biroq, O'zbekiston korxonalarining aksariyatida boshqaruv hisobi tizimi hali to'liq shakllanmagan yoki eskirgan usullardan foydalanilmoqda, bu esa ularning bozordagi faoliyatini cheklab qo'ymoqda. Xususan, innovatsion xarajatlarni boshqarish usullarini, masalan, faoliyat asosidagi qiymatlarni (Activity-Based Costing – ABC) joriy etish va maqsadli narxlar (Target Costing) kabi strategik yondashuvlardan foydalanish darajasi past bo'lib qolmoqda, bu esa ularning raqobatbardoshligini oshirishda muhim muammolarni keltirib chiqarmoqda. Shuningdek, xatarlarni baholash va moliyaviy rejalashtirishda sezgirlik tahlili (Sensitivity Analysis) va risk matritsasi kabi zamonaviy vositalarning yetarli darajada qo'llanilmayotganligi, boshqaruv qarorlari qabul qilish jarayonida noaniqlik va xavflarni oshirmoqda. Boshqaruv hisobi nazariyasi va amaliy ...