KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o‘sib, 90 mlrd AQSh dollaridan oshdi [1]. Bu o‘sish sur’ati bevosita bozor iqtisodiyoti mexanizmlarining chuqurlashuvi va iqtisodiyotni liberallashtirish bo‘yicha olib borilayotgan izchil islohotlar bilan bog‘liqdir. So‘nggi besh yilda mamlakatda xususiy sektorning YaIMdagi ulushi 80% ga yetdi [2], tashqi savdo aylanmasi esa 60 mlrd dollardan oshdi [3]. Xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi ham sezilarli darajada oshib, 2023-yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 mlrd dollarni tashkil etdi [4]. Bu ko‘rsatkichlar O‘zbekistonning bozor iqtisodiyoti tamoyillariga asoslangan rivojlanish yo‘lini qat’iy tanlaganligini yaqqol ko‘rsatadi. Jahon bozorida esa raqobatbardoshlik va innovatsiyalarga asoslangan iqtisodiy o‘sish global YaIMning yillik o‘sishida muhim omil bo‘lib xizmat qiladi, masalan, 2023-yilda global YaIMning o‘sishi 3,1% ni tashkil etgan [5]. Bugungi kunda, O‘zbekistonda bozor iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiy samaradorlikni oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va aholi farovonligini ta’minlash dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Davlat ishtirokining ayrim sohalarda yuqoriligi, raqobat muhitini yanada rivojlantirish zaruriyati, shuningdek, inflyatsiya bosimini nazorat qilish kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan. Masalan, 2023-yilda O‘zbekistonda inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [6], bu esa aholi xarid qobiliyatiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, innovatsion infratuzilmani rivojlantirish, kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish ham strategik ahamiyat kasb etadi. Bu muammolarni har tomonlama tahlil qilish va ularning yechimlariga doir amaliy takliflar ishlab chiqish hozirgi iqtisodiy islohotlar jarayonida juda muhimdir. Bozor iqtisodiyotining nazariy asoslari va amaliyotini tadqiq etishga bag‘ishlangan ilmiy ishlar jahon iqtisodiy fikrida keng o‘rganilgan. Adam Smit (1776) o‘zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot" asarida "ko‘rinmas qo‘l" mexanizmini kashf etib, erkin bozor va raqobatning iqtisodiy resurslarni samarali taqsimlashdagi rolini asoslab berdi [7]. Deyvid Rikardo (1817) esa "Siyosiy iqtisod va soliqqa tortish tamoyillari" asarida qiyosiy ustunlik nazariyasini ishlab chiqdi, bu esa xalqaro savdo ...