KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sdi va bu o'sishda xususiy sektorning ulushi 82% dan oshdi [1]. Xalqaro valyuta jamg'armasining hisobotiga ko'ra, global iqtisodiy o'sish prognozlari 2024-yilda 3.2% ni tashkil etmoqda, bunda rivojlanayotgan bozor iqtisodiyotiga ega mamlakatlarning hissasi ortib bormoqda [2]. O'zbekistonda xususiylashtirish dasturlari natijasida 2023-yilda 150 ga yaqin davlat aktivlari va korxonalari xususiy sektorga sotildi, bu byudjetga 1.2 trillion so'm daromad keltirdi [3]. Ushbu raqamlar bozor iqtisodiyotining mamlakat taraqqiyotidagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatmoqda, bu esa uning shakllanishi va rivojlanish shart-sharoitlarini chuqur tahlil qilishni talab qiladi. Bozor iqtisodiyoti tamoyillariga asoslangan iqtisodiy tizimga o'tish O'zbekiston uchun strategik ustuvor vazifa bo'lib qolmoqda, ammo bu jarayon hali to'liq yakunlanmagan bir qator muammolarni o'z ichiga oladi. Xususan, raqobat muhitini yanada kuchaytirish, davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini optimallashtirish, institutsional islohotlarni chuqurlashtirish va investitsiya muhitini yaxshilash dolzarb masalalardir. Inflatsiyani barqarorlashtirish, monopoliyaga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish va kichik biznesni qo'llab-quvvatlash bozor iqtisodiyotining samaradorligini oshirishning asosiy yo'nalishlaridir. Mazkur muammolarning samarali yechimini topish O'zbekistonning barqaror iqtisodiy o'sishini ta'minlash va aholi farovonligini oshirish uchun katta ahamiyatga ega. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda yetarlicha chuqurdir. Adam Smit [4] o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari haqida tadqiqot" asarida bozor iqtisodiyotining asosiy tamoyillari, xususan, "ko'rinmas qo'l" mexanizmi orqali talab va taklifning muvozanatlashuvi konsepsiyasini ta'riflab bergan. Jon Meynard Keyns [5] esa iqtisodiyotning davlat tomonidan tartibga solinish zaruriyatini, ayniqsa iqtisodiy inqiroz davrida umumiy talabni rag'batlantirish orqali bandlikni ta'minlash modelini taklif qilgan. Milton Fridman [6] monetarizm nazariyasini rivojlantirib, pul massasining iqtisodiyotga ta'sirini va davlatning pul siyosatidagi rolini o'rgangan. Jozef Shumpeter [7] bozor iqtisodiyotida innovatsiyalarning, xususan, "ijodiy vayronkorlik" jarayonining iqtisodiy o'sishdagi aha ...