KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning bozor iqtisodiyotiga o'tish davri, markazlashgan rejalashtirishdan erkin bozor munosabatlariga asoslangan tizimga o'tish jarayoni, mamlakat iqtisodiyoti va ijtimoiy hayotida tub o'zgarishlarga sabab bo'lgan tarixiy bosqichdir. O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakunlari bo'yicha mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 90,8 milliard dollarni tashkil etib, oxirgi besh yilda o'rtacha 5-6% o'sish sur'atlarini namoyish etgan [1]. Xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi ham sezilarli darajada oshgan bo'lib, 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarga yetgan [2]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy islohotlar natijasida erishilgan dastlabki muvaffaqiyatlarni aks ettirsa-da, bozor iqtisodiyoti mexanizmlarini to'liq joriy etish va barqaror rivojlanishni ta'minlash yo'lida hal etilishi lozim bo'lgan bir qator tizimli muammolar mavjud. Xususan, mamlakatda tadbirkorlik muhitini yanada yaxshilash, raqobatni rivojlantirish, davlat korxonalari ulushini kamaytirish va kapital bozorini chuqurlashtirish masalalari dolzarbligini saqlab qolmoqda. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa hozirgi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida yanada ortmoqda. O'zbekiston uchun bozor islohotlarini izchil davom ettirish, iqtisodiy samaradorlikni oshirish va aholi farovonligini ta'minlash strategik ahamiyat kasb etadi. Jumladan, "Doing Business" reytingida O'zbekistonning pozitsiyasini yaxshilash [3], iqtisodiyotda kichik va o'rta biznesning ulushini 60% ga yetkazish [4], shuningdek, inflyatsiyani bir xonali songa tushirish [5] kabi maqsadlar mavjud bo'lib, ularga erishish bozor islohotlarining chuqurligi va samaradorligiga bog'liq. Biroq, davlatning iqtisodiyotdagi ishtiroki hali ham yuqoriligicha qolmoqda, xususan, davlat ulushi mavjud korxonalarda innovatsiyalar va raqobatbardoshlikni oshirishda qiyinchiliklar mavjud [6]. Shuningdek, xususiy sektorning investitsiya faolligini yanada rag'batlantirish, soliq-byudjet siyosatini liberallashtirish va xususiy mulk himoyasini kuchaytirish kabi masalalar ham hal etilishi lozim bo'lgan ustuvor yo'nalishlar hisoblanadi. Bozor iqtisodiyotiga o'tish davri muammolari jahon iqtisodiyoti ilmida keng o'rganilgan mavzulardan biridir. Shu jumladan, amerikalik iqtisodchi Jeffrey Sachs (1993) o'z tadqiqotlarida post-sotsialistik mamlakatlarning bo ...