KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-sonli “2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmonida raqobatbardoshlikni oshirish va bozor mexanizmlarini takomillashtirish ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida belgilangan [1]. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda iqtisodiy islohotlar natijasida YaIMda xususiy sektor ulushi 2016-yildagi 78,5% dan 2023-yilda 82,7% ga yetdi, bu esa bozor tuzilmasining shakllanishi va rivojlanishidagi o‘zgarishlarni ko‘rsatadi [2]. Shu bilan birga, 2023-yil yakunlari bo‘yicha O‘zbekistonda tadbirkorlik subyektlari soni 2022-yilga nisbatan 10,5% ga oshib, 600 mingdan ortiqqa yetdi, bu kichik va o‘rta biznesning faol rivojlanayotganidan dalolat beradi [3]. Biroq, Bozor tuzilmalari va iqtisodiy samaradorlikka ta’siri bo‘yicha global miqyosda qilingan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, samarali raqobatni ta’minlaydigan bozorlar milliy iqtisodiyotlarning o‘rtacha YaIM o‘sish sur’atiga 1,5-2% qo‘shimcha hissa qo‘shishi mumkin [4]. Masalan, Yevropa Ittifoqi davlatlarida raqobat siyosati bo‘yicha olib borilgan chora-tadbirlar 2000-2010 yillarda YaIMga 0,5% dan 1% gacha qo‘shimcha o‘sishni ta’minladi [5]. Shu bois, O‘zbekistonda bozor tuzilmasining iqtisodiy samaradorlikka ta’sirini chuqur o‘rganish, raqobat muhitini yaxshilash, monopolistik tendensiyalarni kamaytirish va iqtisodiyotning barqaror o‘sishini ta’minlash uchun muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi [6]. Bozor tuzilmasining iqtisodiy samaradorlikka ta’siri bugungi kunda ham iqtisodiy nazariya va amaliyotning dolzarb masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Global miqyosda, raqobatbardosh bozorlar investitsiyalar hajmini oshirish, innovatsiyalarni rag‘batlantirish va iste’molchi farovonligini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi. Ammo, ayrim sektorlarda monopoliyalar va oligopoliyalarning hukmronligi narxlarning oshishi, mahsulot va xizmatlar sifatining pasayishi hamda resurslarning samarasiz taqsimlanishiga olib kelishi mumkin. O‘zbekiston sharoitida davlat korxonalarining transformatsiyasi, xususiylashtirish jarayonlari va bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida bozor tuzilmasining samaradorlikka ta’sirini o‘rganish, ayniqsa, muhimdir. Chunki mamlakat iqtisodiyotida davlat ulushining yuqoriligi ayrim bozorlarda raqobat muhitini cheklab, iqtisodiy o‘sishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Masalan, O‘zbekistond ...