KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon bozorida mahsulot va xizmatlar narxi nafaqat savdo hajmini, balki korxonalar rentabelligini ham belgilovchi asosiy omillardan biridir. 2023-yilda global elektron tijorat bozori hajmi 6.3 trillion AQSH dollarini tashkil etdi [1], va ushbu bozorning dinamik o'sishida narx strategiyalari muhim rol o'ynadi. Xususan, 2022-yilda oziq-ovqat narxlarining jahon bozorida 14.3% ga oshishi, iste'mol inflyatsiyasini 8.7% ga ko'tarib, xalqaro miqyosda iste'molchilar xarid qobiliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatdi [2]. O'zbekistonda esa 2023-yil yakunlari bo'yicha inflatsiya darajasi 9.2% ni tashkil etgan holda [3], ayniqsa iste'mol tovarlari narxlarining o'zgarishi aholi farovonligiga bevosita ta'sir ko'rsatmoqda. Shu sababli, narxni boshqarish mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, korxonalar barqarorligini ta'minlash va makroiqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Narxning bozorni boshqarishdagi ahamiyati shundaki, u nafaqat talab va taklif muvozanatini belgilaydi, balki raqobatbardoshlik, bozor ulushi va oxir-oqibat korxonaning moliyaviy muvaffaqiyatiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Hozirgi sharoitda, global iqtisodiy o'zgarishlar, logistika zanjirlaridagi uzilishlar va raqamlashtirishning tez sur'atlarda rivojlanishi narx shakllanishining murakkabligini yanada oshirmoqda. Ushbu murakkabliklar, bozorni samarali boshqarish uchun moslashuvchan va ilmiy asoslangan narx siyosatlarini ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyot sharoitida, narx siyosatini to'g'ri shakllantirish ichki bozorni himoya qilish, eksport salohiyatini oshirish va aholining real daromadlarini himoya qilish uchun strategik ahamiyatga ega. Narx va uning iqtisodiy jarayonlardagi roli borasida ko'plab xorijiy olimlar tomonidan fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Adam Smit o'zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari haqida tadqiqot" asarida [4] narxning qiymat shakllanishidagi rolini va "ko'rinmas qo'l" mexanizmi orqali bozorlarni muvozanatlashini nazariy jihatdan asoslab bergan. Alfred Marshall "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida [5] talab va taklif egri chiziqlari kesishish nuqtasi sifatida narxning muvozanatlashuvchi funksiyasini tushuntirgan va narx elastikligi tushunchasini joriy etgan. Philip Kotler esa "Marketing menejmenti" asarida [6] narx siyosatini marketing majmuasining muhim ele ...