KURS ISHI

KIRISH Jahon neft va gaz sanoati 2023-yilda 6,8 trillion AQSH dollariga baholangan bo'lib, bu global energiya ta'minotining asosiy ustuni hisoblanadi va uning 2030-yilga kelib 8,5 trillion AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sish tendensiyasi, asosan, Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi energetik talabning oshishi bilan bog'liq bo'lib, ayniqsa burg'ilash jarayonlari samaradorligini oshirishga katta ehtiyoj tug'dirmoqda [2]. O'zbekistonda esa 2023-yil yakunlari bo'yicha neft va gaz qazib olish sanoati YaIMning qariyb 7,2% ini tashkil etdi [3], bu mamlakat iqtisodiyotining muhim drayveri hisoblanadi. Neft va gaz sanoatida burg'ilash ishlarining o'rtacha chuqurligi 2022-yildagi 3000 metrdan 2023-yilda 3250 metrga oshdi, burg'ilash jarayonida yuzaga keladigan texnologik yo'qotishlar esa umumiy qazib olish xarajatlarining 15-20 foizini tashkil etishi taxmin qilinadi [4]. Bunday sharoitda, to'g' jinslarining parchalanishi burg'ilanuvchanligi va yuvish suyuqliklari parametrlarini optimallashtirish nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshiradi, balki resurslardan oqilona foydalanish va ekologik xavfsizlikni ta'minlashda ham muhim rol o'ynaydi. Hozirgi kunda burg'ilash jarayonida uchraydigan muammolar, jumladan, yuqori harorat va bosim sharoitlarida jinslarning barqarorligini ta'minlash, quduq devorlarining yemirilishi va yuvish suyuqliklarining samaradorligini baholash kabi masalalar dolzarbligini saqlab qolmoqda [5]. Ayniqsa, chuqur va murakkab konlarda burg'ilash tezligini oshirish, asboblar ishlash muddatini uzaytirish va atrof-muhitga ta'sirni kamaytirish bo'yicha yechimlar izlanmoqda. Mavjud texnologiyalar va metodikalar doimiy takomillashtirishni talab qiladi, chunki har bir geologik sharoit va tog' jinsi turi o'ziga xos yondashuvni taqozo etadi. Yuvish suyuqliklarining noto'g'ri tanlanishi yoki parametrlarining nomuvofiqligi burg'ilash jarayonini sezilarli darajada sekinlashtirishi, avariyalar xavfini oshirishi va quduq qurilishining umumiy xarajatlarini 30-40 foizga ko'paytirishi mumkin [6]. Shu sababli, tog' jinslarining parchalanish mexanizmlarini chuqur o'rganish, burg'ilanuvchanlikni aniq baholash va yuvish suyuqliklarining optimal parametrlarini ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim ilmiy-texnik vazifalaridan hisoblanadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar bilan ajralib turadi. Masalan, J. Chen (2 ...